Ποιες είναι οι διαφορές των αρθρωτικών και των φωνολογικών διαταραχών;

Κατηγορία: Ειδική αγωγή & ΛογοθεραπείαΔημοσιεύθηκε στις

Αρθρωτικές Διαταραχές

Οι αρθρωτικές διαταραχές αφορούν στη δυσκολία ενός παιδιού να προφέρει σωστά ένα φώνημα λόγω ανεπάρκειας του μηχανισμού άρθρωσης μετά το πέρα της ηλικίας κατάκτησης του συγκεκριμένου φωνήματος. Μπορεί να κυμαίνεται από σοβαρή (δυσαρθρία) έως ήπια (εξελικτική διαταραχή της άρθρωσης).
Οι δυσκολίες στην άρθρωση ενδέχεται να οφείλονται σε οργανικά αίτια όπως είναι η αδυναμία ελέγχου των αρθρωτών (χείλη, γλώσσα, δόντια, υπερώα) ή στην δομή τους, όπως για παράδειγμα υπερπλασίες της γλώσσας, έλλειψη ή κακή σύγκληση δοντιών, κοντό χαλινό της γλώσσας κ.α. Μπορεί επίσης να οφείλονται σε λειτουργικά αίτια όπως είναι ο λανθασμένος τρόπος και τόπος άρθρωσης ή ο μειωμένος μυϊκός τόνος των χειλιών και της γλώσσας ή και σε νευρολογικές διαταραχές. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι οι αρθρωτικές διαταραχές δεν συνδέονται με δυσκολία στην ακουστική αντίληψη καθώς το παιδί ακούει και κατανοεί σωστά το φώνημα αλλά δεν είναι σε θέση να το παράγει σωστά λόγω των προαναφερθέντων δυσκολιών.

Φωνολογικές Διαταραχές

Στις φωνολογικές διαταραχές εντοπίζονται δυσκολίες στην αντίληψη και την επεξεργασία του φωνήματος. Πιο συγκεκριμένα, το παιδί είναι σε θέση να παράγει σωστά έναν ήχο μεμονωμένα αλλά αδυνατεί να τον χρησιμοποιήσει σωστά σε μία λέξη. Για το λόγο αυτό, ένα παιδί που παρουσιάζει τέτοιου είδους δυσκολίες χρησιμοποιεί κάποιο άλλο φώνημα στη θέση αυτού που δυσκολεύεται να αντιληφθεί με αποτέλεσμα τις περισσότερες φορές η ομιλία του να μοιάζει με εκείνη ενός μικρότερου παιδιού ή να είναι δυσκατάληπτη. Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι στην φωνολογική διαταραχή δεν υπάρχει κάποια ανατομική ή νευρολογική διαταραχή καθώς οι κινήσεις των αρθρωτών εκτελούνται φυσιολογικά.

Σύμφωνα με τα υπάρχοντα δεδομένα οι φωνολογικές διαταραχές μπορεί να οφείλονται σε μερική απώλεια ακοής, κυρίως κατά την περίοδο της γλωσσικής και φωνολογικής ανάπτυξης του ατόμου ή σε δυσκολία στην ακουστική αντίληψη, διάκριση και επεξεργασία των ήχων. Επιπλέον σημαντικό ρόλο παίζει και η κληρονομικότητα καθώς παιδιά με γονείς που παρουσίαζαν ή παρουσιάζουν φωνολογικές διαταραχές τείνουν να έχουν και τα ίδια ανάλογες δυσκολίες. Τέλος, τα ελλιπή ερεθίσματα που δέχεται το παιδί από το περιβάλλον του μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνιση φωνολογικών διαταραχών.

Τα παιδιά με φωνολογικές διαταραχές συχνά εμφανίζουν μαθησιακές δυσκολίες διότι παρουσιάζουν δυσκολία στο μηχανισμό κατάκτησης της ανάγνωσης και της γραφής. Για το λόγο αυτό μπορεί να παρατηρούνται στον γραπτό λόγο αντικαταστάσεις γραμμάτων λόγω φωνολογικών διαταραχών όπως γίνεται και στον προφορικό λόγο.

Αξιολόγηση και αποκατάσταση

Ο λογοθεραπευτής είναι υπεύθυνος για τη αξιολόγηση και τη δημιουργία προγράμματος αποκατάστασης φωνολογικών και αρθρωτικών διαταραχών σε παιδιά. Αρχικά ο λογοθεραπευτής θα εξετάσει τις στοματοκινητικές λειτουργίες του παιδιού. Είναι επίσης χρήσιμο να παραπέμψει το παιδί για ακοολογικό έλεγχο προκειμένου να αποκλειστεί ή να εντοπιστεί κάποια διαταραχή της ακοής εάν υπάρχει. Στη συνέχεια με την χρήση σταθμισμένων ειδικών δοκιμασιών αξιολόγησης της άρθρωσης αλλά και με την λήψη δείγματος ομιλίας του παιδιού θα εντοπίσει σε ποια φωνήματα παρατηρούνται οι δυσκολίες.

Αφού ο λογοθεραπευτής συλλέξει τα απαραίτητα δεδομένα από την αξιολόγηση και καταλήξει στο αν πρόκειται για αρθρωτική ή για φωνολογική διαταραχή, προχωράει στον καθορισμό του πλάνου αποκατάστασης και στους στόχους που πρέπει να τεθούν. Η διάρκεια της αποκατάστασης διαφέρει από παιδί σε παιδί και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως για παράδειγμα η συνεργασία ανάμεσα στο λογοθεραπευτή, το παιδί και τους γονείς του, η σοβαρότητα της διαταραχής, τα κίνητρα του παιδιού και της οικογένειας, η ηλικία του παιδιού κ.ά.

Η έγκαιρη αξιολόγηση και αποκατάσταση αυτών των διαταραχών αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την εξέλιξη του παιδιού καθώς η ομιλία του θα επηρεάσει την ένταξή του στο σχολικό περιβάλλον. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι τα παιδιά με διαταραχές στην ομιλία παρουσιάζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και προβλήματα στις σχέσεις με τους συνομηλίκους καθώς τα άλλα παιδιά μπορεί να τα κοροϊδεύουν και να τα περιθωριοποιούν με αποτέλεσμα να υπάρξουν σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχολογία, στη λεκτική επικοινωνία αλλά και στον χαρακτήρα τους.

Συμβουλές προς τους γονείς

Είναι σημαντικό οι γονείς να μην διορθώνουν και σε καμία περίπτωση να μην επικρίνουν την ομιλία των παιδιών τους όταν κάνουν κάποιο φωνολογικό ή αρθρωτικό λάθος διότι το παιδί θα αισθάνεται ότι δεν έχει την αποδοχή των γονιών του και αυτό μπορεί να του προκαλέσει αίσθημα χαμηλής αυτοεκτίμησης και μη αποδοχής από το ευρύτερο περιβάλλον του.

Αντί αυτού, το παιδί θα βοηθηθεί όταν οι γονείς του μιλάνε αργά και καθαρά ώστε να το μπορέσει να αποκτήσει ένα σωστό γλωσσικό πρότυπο. Τέλος, είναι εξίσου σημαντικό να ενθαρρύνουν το παιδί να επικοινωνεί λεκτικά μαζί τους και προπάντων να το ακούν με προσοχή σε όσα θέλει να τους πει.