ΔΕΠ-Υ: Πότε, πώς, τι και γιατί (β' μέρος)

Κατηγορία: Ειδική αγωγή - ΛογοθεραπείαΔημοσιεύθηκε στις

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής ή/και Υπερικινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) αποτελεί στις μέρες μας μια πολύ συχνή διάγνωση και ταυτόχρονα έναν γρίφο για την επιστημονική κοινότητα. Ως ΔΕΠ-Υ (στα αγγλικά: Attention Deficit Hyperactivity Disorder – A.D.H.D.) ορίζεται η αναντίστοιχη για την ηλικία ενός παιδιού υπερκινητικότητα, απροσεξία και παρορμητικότητα. Εντάσσεται στην κατηγορία των λεγόμενων νευροαναπτυξιακών διαταραχών και μαζί με την Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος συνιστούν τις πιο συχνές διαγνώσεις. Η ΔΕΠ-Υ δεν αφορά μόνο τα παιδιά αλλά μπορεί να διαγνωστεί και σε έφηβους ή ενήλικες, ενώ ταυτόχρονα παραμένει μια κατάσταση ενεργή δια βίου. Κατά την ενηλικίωση, ωστόσο, τα συμπτώματα υποχωρούν σε πολύ μεγάλο βαθμό.

Αιτιοπαθογένεια 

Η ΔΕΠ-Υ είναι μια ποικιλόμορφη διαταραχή και διαφέρει από παιδί σε παιδί. Επομένως, είναι δύσκολη και ως τώρα ελλιπής η εύρεση της ρίζας του προβλήματος. Ωστόσο, έρευνες έχουν οδηγήσει στην πεποίθηση ότι η αιτία κινείται μεταξύ τριών αξόνων, οι οποίοι είναι οι εξής:

  •  ΓΕΝΕΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ: Το γενετικό στοιχείο έχει εξηγήσει μερικώς και σίγουρα όχι επαρκώς γιατί και πώς εμφανίζεται η ΔΕΠ-Υ. Σε κάθε περίπτωση συνιστά «οικογενειακή υπόθεση», καθότι φαίνεται κληρονομική – γονιδιακή σχέση. Ωστόσο, μέχρι τώρα έχει βρεθεί ένα μεγάλο εύρος γονιδίων που σχετίζονται με τη ΔΕΠ-Υ χωρίς κανένα από μόνο του να συναρτάται άμεσα με την εμφάνισή της. Ως εκ τούτου, αφενός δεν υπάρχει ικανοποιητική απάντηση στη γενετική θεώρηση της ΔΕΠ-Υ, παρά τις έρευνες που έχουν δείξει πως με κάποιο τρόπο σχετίζονται, αφετέρου η γνώση ότι η διαταραχή έχει γενετική βάση έχει βοηθήσει στην φαρμακολογική αντιμετώπιση των συμπτωμάτων.
  • ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ: Έρευνες έχουν αναδείξει την σπουδαιότητα της επιρροής των περιβαλλοντικών ερεθισμάτων ως προς την ένταση εκδήλωσης των συμπτωμάτων, ωστόσο και σε αυτόν τον άξονα τα ευρήματα δεν είναι ξεκάθαρα. Η νικοτίνη και το αλκοόλ κατά την κύηση δύνανται ίσως να επιδρούν επιβαρυντικά για το έμβρυο στη μελλοντική εμφάνιση ΔΕΠ-Υ, όπως επίσης και η κακή διατροφή των παιδιών. Ταυτόχρονα, έχει παρατηρηθεί ότι ενδεχόμενη ύπαρξη ψυχοπαθολογίας κάποιου γονέα μπορεί να επιτείνει την εμφάνιση της ΔΕΠ-Υ, ενώ ακόμα και οι διαρκείς συγκρούσεις στο οικογενειακό πλαίσιο φαίνεται να «συνδράμουν» στην εντατικοποίηση εκδήλωσης των συμπτωμάτων. Σε κάθε περίπτωση, το περιβάλλον, από την προγεννητική φάση ως και την μεταγεννητική, μοιάζει να σχετίζεται (όχι με τρόπο καθοριστικό ή επαρκή σύμφωνα με τα ως τώρα δεδομένα) με τη διαταραχή.
  • ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ: Στο ενδιάμεσο των δύο αυτών ανεπαρκών για εξήγηση της αιτιοπαθογένειας της ΔΕΠ-Υ αξόνων, υπάρχει ο τρίτος άξονας, ο οποίος ερευνά τον τρόπο που ο εγκέφαλος και η δομή του επηρεάζουν γνωστικά, συναισθηματικά, ψυχολογικά και συμπεριφορικά τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ. Σε αυτή την κατηγορία εξετάζεται πώς ο νους ασκεί επιρροή στη δυνατότητα της αυτό-παρατήρησης και του αυτό-ελέγχου, στη διαχείριση της βραχύχρονης μνήμης ως εργαλείο επίλυσης προβλήματος και στην ισχύ του κινήτρου για συγκέντρωση και περάτωση ενός έργου. Επιπρόσθετα, προσεγγίζονται από αυτή την σκοπιά η δυνατότητα αντίληψης και ρύθμισης του συναισθήματος κατά την εκτέλεση ενός έργου και τέλος ερευνάται αν υπάρχει η δυνατότητα αντίληψης του χρόνου είτε με τη μορφή χρονικής στιγμής είτε με τη μορφή διάρκειας.. Αυτός ο άξονας μπορεί να προσδώσει έναν λιγότερο περίπλοκο τρόπο συσχέτισης γονιδίου – περιβάλλοντος στην προσπάθεια να βρεθεί γιατί και πώς εμφανίζεται η ΔΕΠ-Υ. Η ευρεία γκάμα μορφών εκδήλωσης συμπτωματολογίας, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η ΔΕΠ-Υ είναι μια πολύπλευρη διαταραχή και ως εκ τούτου διαφέρει από άτομο σε άτομο. Για αυτό το λόγο η αιτιοπαθογένεια καθίσταται δύσκολη και απαιτητική για τους ερευνητές υπόθεση.

Αντιμετώπιση

  • Φαρμακολογική: Η γονιδιακή διάσταση της διαταραχής οδήγησε στη διαμόρφωση κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής, ώστε τα συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ να ελαττώνονται και σε αριθμό και σε ένταση.
  • Τεχνικές Συμπεριφορικής – Γνωστικής Θεραπείας: Η εφαρμογή τεχνικών από την Συμπεριφορική – Γνωστική Θεραπεία φαίνεται να βοηθούν στην γνωστική αναδόμηση, την τροποποίηση της συμπεριφοράς και την συναισθηματική ενίσχυση των παιδιών με ΔΕΠ-Υ.
  • Ατομική – Οικογενειακή (συστημική) θεραπεία: Η θεραπευτική διεργασία με ειδικό ψυχικής υγείας και σε ατομικό και σε οικογενειακό επίπεδα δίνει τη δυνατότητα σε κάθε μέλος χωριστά αλλά και σε όλη την οικογένεια να έρθουν σε επαφή με την προσωπική τους δυσκολία σχετικά με τη ΔΕΠ-Υ, να βελτιώσουν τις μεταξύ τους σχέσεις και να διαμορφώσουν ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας, στο οποίο το μέλος με ΔΕΠ-Υ να μπορεί να λειτουργεί αποτελεσματικότερα.
  • Διεπιστημονική Συνεργασία: Η ΔΕΠ-Υ λόγω της πολύμορφης φύσης της απαιτεί συντονισμό ειδικών από διάφορους κλάδους (παιδοψυχίατροι, ψυχολόγοι-ψυχοθεραπευτές, ειδικοί παιδαγωγοί, λογοθεραπευτές κ.λπ.) προκειμένου να διαμορφώνεται κοινή γραμμή παρέμβασης προς όφελος του ατόμου που έχει αυτή τη διαταραχή.
  • Ενημέρωση – Διαπαιδαγώγηση: Η αντιμετώπιση αυτή δεν αφορά άμεσα το άτομο που έχει ΔΕΠ-Υ, ωστόσο η κατάλληλη ενημέρωση, η ευαισθητοποίηση, η γνώση περί της διαταραχής, δίνει τη δυνατότητα να αποκωδικοποιηθεί καλύτερα η πραγματικότητα αυτών των ανθρώπων και να τεθούν οι βάσεις ισότιμης και αξιοπρεπούς αντιμετώπισής τους σε οποιοδήποτε πλαίσιο.

Διαβάστε το πρώτο μέρος του άρθρου εδώ:

ΔΕΠ-Υ: Πότε, πώς, τι και γιατί (α' μέρος)