Διαταραχές επικοινωνίας στον αυτισμό

Κατηγορία: Ειδική αγωγή & ΛογοθεραπείαΔημοσιεύθηκε στις

Ο αυτισμός ορίζεται ως μια αναπτυξιακή διαταραχή με διαφορετικά συμπτώματα σε κάθε ηλικία, ενώ χαρακτηρίζεται απο ανομοιογένεια σχετικά με τη νοητική ανάπτυξη του παιδιού. Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών DSM-IV δύο απο τις περιοχές των προβλημάτων που εμφανίζονται στον αυτισμό είναι 1) η επικοινωνία και 2) η κοινωνική αλληλεπίδραση. Και οι δύο αυτές περιοχές συνδέονται άμεσα μεταξύ τους. Δηλαδή, το παιδί που βρίσκεται στο φάσμα του αυτισμού αντιμετωπίζει δυσκολία στην επικοινωνία του με τους άλλους είτε λεκτικά είτε μη λεκτικά και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν εμπόδια και στις κοινωνικές του σχέσεις.

Η ανάπτυξη της επικοινωνίας από τη γέννηση

Όμως, για να γίνει πιο κατανοητό ας εξηγήσουμε με λίγα λόγια τον τρόπο που αναπτύσσεται η επικοινωνία απο τη γέννηση του ατόμου. Έτσι, καθώς το παιδί μεγαλώνει έχει ανάγκη να επικοινωνήσει με κάθε τρόπο αρχικά με τους ανθρώπους που το φροντίζουν κι έπειτα με τον έξω κόσμο. Ο τρόπος που το μικρό παιδί επικοινωνεί αλλάζει καθώς αυτό αναπτύσσεται και περνάει απο το ένα στάδιο στο άλλο.

Πιο συγκεκριμένα, το πρώτο στάδιο της επικοινωνίας απο 0-9 μηνών είναι το διαλεκτικό. Σε αυτό η επικοινωνία υπάρχει μέσα απο το κλάμα, το βάβισμα, το χαμόγελο κ.λπ. Το δεύτερο στάδιο είναι το επικοινωνιακό, απο 9- 15 μηνών, όπου το παιδί προσθέτει στην επικοινωνία του με τους άλλους τις χειρονομίες και την ιδιόγλωσσα με ποικιλία απο ήχους και τονισμό. Το τελικό στάδιο είναι το λεκτικό από 15 μηνών- και εξής, στο οποίο αναπτύσσεται ο προφορικός λόγος, η αφήγηση και η γραμματική της γλώσσας.

Η επικοινωνία στον αυτισμό

Ωστόσο, τα παιδιά που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού παρουσιάζουν καθυστέρηση στα παραπάνω στάδια ενώ φαίνεται ότι ένα μεγάλο ποσοστό αυτών δεν φτάνει ποτέ στο λεκτικό στάδιο. Στην περίπτωση όπου το παιδί αναπτύξει λόγο τότε αυτός πιθανό να είναι φτωχός και να περιορίζεται μόνο σε θέματα που έχουν ενδιαφέρον για το ίδιο.

Έτσι, σύμφωνα με τα παραπάνω στάδια στην περίπτωση του αυτισμού διακρίνονται ορισμένες διαφορές. Δηλαδή, στο διαλεκτικό στάδιο το βρέφος παρουσιάζει μονότονο και δυσερμήνευτο κλάμα καθώς και ασυνήθιστες κραυγές. Στο επικοινωνιακό στάδιο απουσιάζουν οι χειρονομίες, οι εκφράσεις, η οπτική επαφή, ενώ όταν υπάρχει λεξιλόγιο συχνά είναι ακατανόητο. Τέλος, στο τρίτο στάδιο το λεξιλόγιο του παιδιού είναι κάτω απο 15 λέξεις, ενώ είναι πιθανό να υπάρχει ηχολαλία.

Γενικότερα, τα χαρακτηριστικά του λόγου στον αυτισμό είναι τα ακόλουθα:

  1. Διαταραχές στο πραγματολογικό επίπεδο της γλώσσας: το παιδί δυσκολεύεται να αφηγηθεί γεγονότα, να σχολιάσει, να εξάγει συμπεράσματα, να ξεκινήσει ή/και να συνεχίσει μία συζήτηση ή έναν διάλογο. Ακόμη, υπάρχει εμμονή σε θέματα συζήτησης, δεν μπορεί να αντιληφθεί τις μεταφορές, τα αινίγματα, τον χιουμοριστικό λόγο και γενικά τις πολύσημες λέξεις και έννοιες.
  2. Διαταραχές στο μορφοσυντακτικό επίπεδο: υπάρχει δυσκολία στη σύνταξη των προτάσεων, στην κατάκτηση των χρόνων (παρελθόν, παρόν, μέλλον), στην ανάκληση λέξεων και εννοιών και το λεξιλόγιο είναι περιορισμένο. Επίσης, εμφανίζονται διαταραχές στην άρθρωση, στον ρυθμό ομιλίας κ.λπ.
  3. Διαταραχές στο σημασιολογικό επίπεδο: δεν κατανοεί τον μεταφορικό λόγο δεν μπορεί να κατανοήσει το περιεχόμενο ενός κειμένου, γενικεύει τις έννοιες κ.λπ.

Επομένως, αυτό που γίνεται ξεκάθαρο είναι ότι αναφερόμαστε σε μια ετερογένεια αναφορικά με τις δυσκολίες στην επικοινωνία η οποία εξαρτάται απο τον βαθμό σοβαρότητας και το επίπεδο της λειτουργικότητας του αυτισμού στο κάθε παιδί. Έτσι, όταν μιλάμε για αυτισμό στην ουσία αναφερόμαστε σε ένα ευρύ φάσμα δυσκολιών και διαταραχών επικοινωνίας με διαφορετικά κάθε φορά χαρακτηριστικά.

Χριστίνα Ελένη Μπικιαροπούλου Ειδική Παιδαγωγός

 

Πηγές:

  • Βογινδρούκας, Ι. (2005). Διαταραχές Επικοινωνίας και Λόγου στον Αυτισμό- Εναλλακτικά Συστήματα Επικοινωνίας. Διεπιστημονική Προσέγγιση Αυτισμός, 17-33. Ηράκλειο: Ζωοδόχος Πηγή.
  • Βογινδρούκας, Ι. (1999). Επικοινωνία- λόγος, φωνή ομιλία. Ανάκτηση στις 12/5/2018, απο https://www.specialeducation.gr/frontend/article.php?aid=170&cid=72
  • Γκονέλα, Ε. (2008). Αυτισμός: Αίνιγμα και πραγματικότητα. Από τη θεωρητική προσέγγιση στην εκπαιδευτική παρέμβαση: Για γονείς, εκπαιδευτικούς, γενικής και ειδικής αγωγής και νηπιαγωγούς (Β’ Εκδ.). Αθήνα: Οδυσσέας.
  • Frith, U. (1999). Autistic and Asperger Syndrome. Cambridge: Cambridge University Press.