Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας- ΔΕΠ-Υ

Κατηγορία: Ειδική αγωγή & ΛογοθεραπείαΔημοσιεύθηκε στις

Όλοι εμείς οι εκπαιδευτικοί που ερχόμαστε συχνά σε επαφή με πολλούς μαθητές έχουμε λίγο ή πολύ την ικανότητα να αντιληφθούμε εάν ένα παιδί αντιμετωπίζει μαθησιακές δυσκολίες ή δυσκολίες στη συμπεριφορά, στην εστίαση της προσοχής ή γενικότερα εάν «κάτι δεν πάει καλά» τόσο στη συμπεριφορά του μέσα και έξω από την τάξη όσο και στο μαθησιακό του επίπεδο. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι περισσότεροι δάσκαλοι ενημερώνουν τους γονείς και τους κατευθύνουν σε υπηρεσίες που μπορούν να αξιολογήσουν γνωστικά, συναισθηματικά και σωματικά το παιδί.

Από την άλλη πλευρά, δεν είναι σπάνιο το γεγονός όπου πολλοί γονείς μπαίνουν οι ίδιοι στη διαδικασία της «ετικετοποίησης» του παιδιού τους, χωρίς να συμβουλευτούν κάποιον ειδικό. Για παράδειγμα, πολλές φορές έχω ακούσει γονείς να αποκαλούν το ζωηρό παιδί τους ως υπερκινητικό και να αποδίδουν μόνοι τους τον χαρακτηρισμό, αιτιολογώντας με αυτόν τον τρόπο συχνά την ελαστικότητα των γονεïκών ορίων.

Ορισμός και κατηγορίες ΔΕΠ-Υ

Ας ξεκαθαρίσουμε σε αυτό το άρθρο τι ακριβώς σημαίνει υπερκινητικότητα και πώς ένα παιδί αξιολογείται και χαρακτηρίζεται έτσι. Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών DSM-IV της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρίας APA η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας- ΔΕΠ-Υ (Attention Deficit Hyperactivity Disorder- ADHD) είναι μία νευρολογική διαταραχή αναπτυξιακού τύπου η οποία εμφανίζεται στην παιδική ηλικία. Στις περιπτώσεις ΔΕΠ-Υ παρουσιάζονται δυσκολίες που αφορούν i) τη συναισθηματική αυτορρύθμιση του παιδιού, ii) τον κοινωνικό τομέα, iii) τον ακαδημαϊκό τομέα.

Η ΔΕΠ-Υ αναφέρεται στις δυσκολίες του παιδιού ως προς τις Επιτελικές Λειτουργίες (ΕΛ) οι οποίες μπορούν να αξιολογηθούν ήδη από την προσχολική εκπαίδευση και να προβλέψουν τη μαθησιακή πορεία του παιδιού στον γλωσσικό και μαθηματικό γραμματισμό. Για να γίνει περισσότερο κατανοητό, οι Επιτελικές Λειτουργίες αφορούν την προσοχή και ταχύτητα στην επεξεργασία των πληροφοριών, στη μνήμη εργασίας, στην ικανότητα προσαρμογής σε νέα δεδομένα, στον έλεγχο των συναισθημάτων, στην ικανότητα συνεργασίας κ.ά.

Η διαταραχή χωρίζεται στις εξής 3 κατηγορίες:

Τύπος Α: Αδυναμία συγκέντρωσης και προσοχής
Τύπος Β: Υπερκινητικότητα και παρορμητισμός
Τύπος Γ: Συνδυασμός των δύο προηγούμενων κατηγοριών

Χαρακτηριστικά της ΔΕΠ-Υ

Για να χαρακτηριστεί ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ θα πρέπει εμφανίσει ένα ή περισσότερα χαρακτηριστικά σε χρονικό διάστημα άνω των 6 μηνών. Τα κύρια χαρακτηριστικά είναι τα ακόλουθα:

Τύπος Α: Αδυναμία συγκέντρωσης και προσοχής

Το παιδί:

  • Δυσκολεύεται σε μεγάλο βαθμό να συγκεντρωθεί στο μάθημα, στην εκτέλεση μιας εργασίας κ.λπ. διότι η προσοχή του αποσπάται εύκολα από εξωτερικά ερεθίσματα, όπως π.χ. θόρυβος μιας μηχανής, η θέα από το ανοιχτό παράθυρο κ.ά.
  • Είναι ανοργάνωτο, χάνει συχνά τα πράγματά του και ξεχνά τις σχολικές εργασίες που πρέπει να ετοιμάσει
  • Κάνει συχνά λάθη απροσεξίας ενώ γνωρίζει τους γραμματικούς κανόνες, όπως π.χ. ορθογραφικά, τονισμός κ.ά.
  • Δυσκολεύεται να δώσει έμφαση στις λεπτομέρειες, π.χ. σε ένα αφηγηματικό κείμενο δυσκολεύεται να εντοπίσει τα δευτερεύοντα στοιχεία
  • Αποφεύγει συστηματικά τις δύσκολες και απαιτητικές εργασίες
  • Δυσκολεύεται να ακολουθήσει τις οδηγίες για την εκτέλεση μιας εργασίας

Τύπος Β: Υπερκινητικότητα και παρορμητισμός

Το παιδί:

  • Δεν μπορεί να καθίσει ήρεμα στην καρέκλα, συνεχώς σηκώνεται, στριφογυρίζει και είναι ανήσυχο
  • Μιλάει συνεχώς μέσα στην τάξη
  • Πειράζει και ενοχλεί τους άλλους κατά τη διάρκεια του μαθήματος
  • Συχνά διακόπτει το συνομιλητή του ή τον δάσκαλο
  • Δεν έχει υπομονή να περιμένει τη σειρά του
  • Αντιδράει χωρίς να σκεφτεί και συχνά απαντάει πριν του γίνει η ερώτηση

Τύπος Γ: Συνδυασμός των δύο προηγούμενων κατηγοριών

Σε αυτόν τον τύπο υπάρχει συνδυασμός μερικών από των χαρακτηριστικών του Α και Β τύπου

Συμπερασματικά, ως γονείς έχουμε πάντα στο μυαλό μας ότι ένα ζωηρό παιδί που δεν έχει μάθει να ελέγχει τη συμπεριφορά του δεν είναι απαραίτητα ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ. Ο εκπαιδευτικός της τάξης είναι ο πλέον αρμόδιος ώστε να αναγνωρίσει ορισμένα σημάδια και να καθοδηγήσει τους γονείς σε υπηρεσίες που μπορούν να αξιολογήσουν εάν το παιδί παρουσιάζει ΔΕΠ-Υ ή όχι.

Χριστίνα Ελένη Μπικιαροπούλου Νηπιαγωγός- Ειδική Παιδαγωγός 

 

Πηγές:

  • Κομποθέκρα- Κακαβούλη, Α.& Σχινά, Π. (2015). Τεχνικές παρεμβάσεις με στόχο την προσαρμογή των παιδιών με ΔΕΠΥ στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. 1ο Πανελλήνιο Διεπιστημονικό Συνέδριο για τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής– Υπερκινητικότητας "ΔΕΠΥ, από το παιδί στον ενήλικα", 9-11 Οκτωβρίου 2015. Αθήνα.
  • Κουντουριώτου, Π. (2015). Ο μαθητής με ΔΕΠ-Υ μέσα στο γενικό σχολείο. Ποιος ο ρόλος του δασκάλου και ποιες εκπαιδευτικές πρακτικές προωθούν αυτήν τη συνεκπαίδευση; Πανελλήνιο Συνέδριο Επιστημών Εκπαίδευσης, 1, 693-701.
  • Πολυχρονοπούλου, Σ. (2012). Παιδιά και έφηβοι με ειδικές ανάγκες και δυνατότητες. Αθήνα: Αυτοέκδοση.
  • Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (2015). Ειδικό εκπαιδευτικό υλικό σχολικής ετοιμότητας για μαθητές με προβλήματα προσοχής και συγκέντρωσης «Επιτελώ». Αθήνα: ΥΠΕΠΘ, ΙΕΠ.