Ποια συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν δυσφαγία σε ενήλικα άτομα;

Κατηγορία: Ειδική αγωγή & ΛογοθεραπείαΔημοσιεύθηκε στις

Η κατάποση είναι η διαδικασία της μεταφοράς του σάλιου, των στερεών και υγρών τροφών από την στοματική κοιλότητα στο στομάχι. Είναι μια αυτονόητη διαδικασία για όλους τους υγιείς ανθρώπους και αποτελεί μία από τις συχνότερες κινητικές λειτουργίες μας, καθώς ένας ενήλικας καταπίνει περίπου 600 έως 2000 φορές ημερησίως. Στη διαδικασία αυτή συμμετέχουν 5 κρανιακά νεύρα και 50 μυϊκές ομάδες.

Τι είναι η δυσφαγία;

Ως δυσφαγία χαρακτηρίζεται οποιαδήποτε διαταραχή σε ένα ή περισσότερα στάδια της κατάποσης που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ασφαλή και επαρκή σίτιση του ατόμου.

Τα στάδια της κατάποσης

Η διαδικασία της μάσησης και της κατάποσης περιλαμβάνει τις ίδιες δομές που απαιτούνται για την παραγωγή της ομιλίας. Πιο συγκεκριμένα, η διαδικασία της κατάποσης αποτελείται από τρία στάδια:

  1. Στοματικό στάδιο: στο στάδιο αυτό η τροφή εισέρχεται στην στοματική κοιλότητα και με την βοήθεια των δοντιών, της γλώσσας και του σιέλου σχηματίζεται ο βλωμός.
  2. Φαρυγγικό στάδιο: μόλις ολοκληρωθεί το στοματικό στάδιο, ο βλωμός που έχει σχηματιστεί προωθείται από την στοματική κοιλότητα προς τον φάρυγγα. Κατά την διάρκεια της μεταφοράς του βλωμού, η επιγλωττίδα κλείνει την είσοδο του λάρυγγα για να αποτρέψει την εισχώρηση (είσοδο της τροφής στον αεραγωγό, πάνω από το επίπεδο των φωνητικών χορδών) ή την εισρόφηση (είσοδος της τροφής στον αεραγωγό, κάτω από το επίπεδο των φωνητικών χορδών) της τροφής. 
  3. Οισοφαγικό στάδιο: κατά το τελευταίο στάδιο ο βλωμός μεταφέρεται μέσω του οισοφάγου στο στομάχι.

Τα συμπτώματα της δυσφαγίας

Σε άτομα τα οποία εμφανίζουν δυσφαγία, μπορεί να υπάρξουν συμπτώματα σε κάποιο ή και σε όλα τα προαναφερθέντα στάδια, τα οποία δυσχεραίνουν την κατάποση τροφών ή υγρών. Τα συμπτώματα αυτά περιλαμβάνουν:

  • Παρατεταμένη διάρκεια γεύματος
  • Οδυνοφαγία (πόνος κατά τη σίτιση/πόση)\
  • Μειωμένη ικανότητα μάσησης στερεών
  • Δυσκολία προώθησης βλωμού και ανάγκη πολλαπλών καταπόσεων
  • Πρώιμη διαφυγή του βλωμού προς το φάρυγγα
  • Μειωμένη συχνότητα κατάποσης λόγω ξηρότητας ή πόνου από οίδημα
  • Βήχας/πνιγμός με την τροφή, το υγρό ή το σάλιο
  • Συχνό καθάρισμα λαιμού με ή χωρίς παραγωγικό βήχα
  • Αλλαγές στην ποιότητα φωνής (π.χ. υγρή φωνή, βραχνή φωνή)
  • Έντονη προσπάθεια κατά την μάσηση και κατάποση
  • Υπολείμματα τροφής στο στόμα ή στο φάρυγγα (αναγκαιότητα φτυσίματος σάλιου ή τροφής)
  • Ρινική ανάρροια/αναγωγή (διαφυγή της τροφής ή του υγρού από τη μύτη)
  • Εμετός μετά τη κατάποση
  • Αλλαγή χρώματος κατά το γεύμα
  • Υγρά μάτια
  • Δυσχέρεια ή άρνηση λήψης ορισμένων τροφών
  • Αναιτιολόγητη απώλεια βάρους
  • Επαναλαμβανόμενες πνευμονίες ή αναπνευστικές λοιμώξεις

Πώς γίνεται η αξιολόγηση;

Ένας εξειδικευμένος στις διαταραχές κατάποσης λογοθεραπευτής πραγματοποιώντας μια λεπτομερή αξιολόγηση είναι σε θέση να εντοπίσει την ύπαρξη και την σοβαρότητα της δυσφαγίας. Αρχικά ο λογοθεραπευτής θα πάρει από το άτομο και την οικογένειά του ένα λεπτομερές ιστορικό, ενώ στη συνέχεια, θα αξιολογήσει στοματοπροσωπικά το άτομο με σκοπό να συλλέξει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με το νευρομυϊκό του σύστημα και τη λειτουργία του. Έπειτα, ο λογοθεραπευτής σε συνεργασία με τον ΩΡΛ εξετάζει την κατάποση του ατόμου δίνοντάς του να πιεί διάφορα υγρά και να φάει τροφές με διαφορετικές συστάσεις και υφές. Εάν κριθεί απαραίτητο, πραγματοποιείται περαιτέρω αξιολόγηση με απεικονιστικές μεθόδους όπως είναι το ευκάμπτο ενδοσκόπιο ή η βιντεοακτινοσκόπηση, όπου πάλι χορηγούνται στο άτομο υγρά και τροφές.

Στόχος της θεραπείας είναι να μπορεί ο ασθενής να καταπίνει και να τρώει με ασφάλεια και επάρκεια. Το πρόγραμμα θεραπείας για την δυσφαγία προσαρμόζεται ανάλογα με την αιτιολογία και τη σοβαρότητα της διαταραχής σε συνδυασμό με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες του ασθενή. Είναι σημαντικό να εντοπιστούν οι δυσκολίες που εμφανίζει ο ασθενής κατά την κατάποση καθώς η δυσφαγία μπορεί να έχει πολύ αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, στην ψυχολογία αλλά και στην κοινωνική ζωή του ατόμου.