Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνιών: Οι «Πλάγιες διαδρομές» στην Εκπαίδευση

Κατηγορία: Ειδική αγωγή & ΛογοθεραπείαΔημοσιεύθηκε στις

Οι Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνιών είναι οι μέθοδοι και τα προϊόντα της σύγχρονης τεχνολογίας οι οποίες αφορούν τη συγκέντρωση, την ηλεκτρονική κωδικοποίηση, την επεξεργασία και την ταξινόμηση της πληροφορίας σε οποιαδήποτε μορφή (κείμενο, ήχος, εικόνα, κτλ.).

Η Εκπαιδευτική Τεχνολογία και οι Τεχνολογίες Υποστήριξης, πιο συγκεκριμένα, μπορούν υπό τις σωστές προϋποθέσεις να αποδειχθούν πολύτιμα εργαλεία για τη διαμόρφωση ενός εκπαιδευτικού συστήματος χωρίς διακρίσεις και να διασφαλίσουν την ελεύθερη πρόσβαση στη γνώση σε όλους, ανεξαρτήτως των ιδιαιτεροτήτων τους, αφού όπως επισημαίνει ο Vygotsky «Το Α και το Ω της εξέλιξης του πολιτισμού είναι η δημιουργία πλάγιων διαδρομών».

Τί ειναι η Εκπαιδευτική Τεχνολογία και οι Τεχνολογίες Υποστήριξης;

Η Εκπαιδευτική Τεχνολογία είναι η επιστήμη που αξιοποιεί την τεχνολογική γνωση, με σκοπό τη βελτίωση ή την εξάλειψη δυσκολιών στη μαθησιακή διαδικασία. Οι Τεχνολογίες υποστήριξης είναι υπηρεσίες, συσκευές και λογισμικά που διευκολύνουν την κίνηση και την επικοινωνία ανθρώπων με δυσκολίες.

Παραδείγματα αυτων των τεχνολογιών είναι συσκευές όπως οι μοχλοί, οι ιχνόσφαιρες, οι οθονες αφής και οι ηλεκτρονικές συσκευές κατάδειξης, που αντικαθιστούν το ποντίκι, καθώς και οι μαγνητικές γραφίδες, τα εναλλακτικά πληκτρολόγια, οι οθόνες Braille για ανθρωπους με προβληματα ορασης, τα κοχλιακά εμφυτεύματα για ανθρώπους με προβλήματα ακοής, οι φορητές συσκευές επικοινωνίας για ανθρώπους που δεν έχουν προφορικό λόγο και οι διαδραστικοί πίνακες.

Υπάρχουν επίσης εφαρμογές όπως αναγνώστες οθόνης, μεγεθυντές κειμένου, οπτικοί σαρωτές, συνθέτες κειμένου.

Μεγάλος ειναι και ο αριθμός των εκπαιδευτικών λογισμικών, με διαφορετική στοχοθεσία του καθένα, που καλύπτουν όλους τους τομεις και τα επίπεδα γνώσης. Υπάρχουν επίσης ηλεκτρονικά παιχνίδια και παιχνίδια εικονικής πραγματικότητας που μπορούν να προσφέρουν δυνατότητες για μαθηση και εξασκηση δεξιοτήτων.

Οι ΤΠΕ παρέχουν στους ανθρώπους με ιδιαίτερες αναγκες τρεις τύπους προσβασης στην πληροφορία:

  1. Φυσική πρόσβαση: άνθρωποι με σωματικές δυσκολίες αποκτούν μέσω της τεχνολογίας τη δυνατότητα να χειριστούν ηλεκτρονικό υπολογιστή.
  2. Γνωστική πρόσβαση: παιδια με μαθησιακές δυσκολίες μαθαινουν πιο αποτελεσματικά με τη χρηση ηλεκτρονικού υπολογιστή.
  3. Υποστηρικτική πρόσβαση: παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες λαμβάνουν μέσα από τον υπολογιστή βοήθεια ή υποστήριξη στις αδυναμίες τους.

Πώς βοηθούν οι ΤΠΕ;

  • Οι υπολογιστές είναι ελέγξιμοι και προβλέψιμοι, άρα ο χρήστης έχει λιγοτερο άγχος, που ειναι ιδιαίτερα βοηθητικό αν υπάρχουν δυσκολίες στην επικοινωνία και τις κοινωνικές συναλλαγές.
  • Ο υπολογιστής είναι ακούραστος και ουδέτερος, δεν δυσανασχετεί όταν πρέπει να επαναλάβει πολλές φορές την ιδια δραστηριοτητα ή πληροφορία, ούτε μπορεί να ακουστεί ή να φανει δυσαρεστημένος ή να «τιμωρήσει» με οποιονδηποτε τροπο τις λάθος απαντήσεις.
  • Τα εκπαιδευτικά προγράμματα προσφέρουν άμεση ανατροφοδότηση (επιβράβευση ή διόρθωση) για κάθε απάντηση, το οποίο βοηθά τη μαθησιακή διαδικασία.
  • Ο υπολογιστής μπορεί να βοηθήσει τα παιδια με δυσκολίες να συμμετέχουν περισσότερο και πιο «ισότιμα» στην τάξη, αφού μπορεί να προσαρμοστεί έτσι ώστε να τους είναι εύκολος στη χρήση και να μπορούν να λειτουργούν πιο αυτόνομα.
  • Τα προγράμματα και οι εφαρμογές μπορούν να σχεδιαστούν έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες και τις δυνατότητες κάθε παιδιού. Το παιδί παίρνει τον έλεγχο και έχει επιλογές ως προς τον τρόπο, το ρυθμό και το χρόνο μάθησης.
  • Πολλά προγράμματα περιλαμβάνουν ερεθίσματα από πολλές αισθήσεις (ακοή, όραση, κιναίσθηση), ώστε να ταιριάζουν σε παιδιά με διαφορετικά μαθησιακά προφίλ.
  • Τα εκπαιδευτικά παιχνίδια προσφέρουν κίνητρο και επειδή ειναι διασκεδαστικά μπορούν να βοηθήσουν να δει ενα παιδί πιο θετικά ένα γνωστικό αντικείμενο που το δυσκολεύει.

Βασικές προϋποθέσεις

  • Η χρήση της τεχνολογίας μπορεί να ωφελήσει όταν γίνεται στα πλαίσια ενός εκπαιδευτικού σύστηματος διαφορετικού, όχι πια δασκαλοκεντρικού, όπου στο κέντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας βρίσκονται οι μαθητές. Ο δάσκαλος δεν είναι αυθεντία αλλά έχει το ρόλο καθοδηγητή και ενθαρρύνει τους μαθητές καθώς ερευνούν, ανακαλύπτουν και συνθέτουν τη γνώση μέσα από τις πληροφορίες στις οποίες πια μπορούν να έχουν πρόσβαση. Απαιτείται λοιπόν αλλαγή στη νοοτροπία.
  • Είναι απαραίτητο να είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι (αλλά και συνεχώς να επιμορφώνονται) οι παιδαγωγοί, ώστε να μπορούν να εντοπίζουν τις δυσκολίες και να επιλέγουν το κατάλληλο τεχνολογικό μέσο για την αντιμετώπισή τους.
  • Όσο χρησιμος κι αν είναι ένας υπολογιστής, τίποτα δεν υποκαθιστά την αμεσότητα της ανθρώπινης επαφής. Ο ρόλος του δασκάλου δεν ακυρώνεται, αλλά μεταβάλλεται. Δεν ειναι ο αποκλειστικός κάτοχος της γνώσης αλλά διατηρεί το σημαντικότατο ρολο του να συντονίσει τη μαθησιακή διαδικασία, να καθοδηγήσει, να προσφέρει στήριξη, να ενθαρρύνει και να επιβραβεύσει τις προσπάθειες των μαθητών του.

Πηγές:

Νικολέττα Μαρκαριάν Ψυχολόγος Ειδικής Αγωγής MSc

Νικολέττα Μαρκαριάν Ψυχολόγος Ειδικής Αγωγής MSc

Βιογραφικό του συντάκτη και υποβολή ερωτήσεων

Άρθρα του συντάκτη