Οι επιπτώσεις της πανδημίας στην Ψυχική υγεία

Κατηγορία: Ψυχολογία ενηλίκωνΔημοσιεύθηκε στις

Ο νέος κορωνοϊος SARS-CoV-2, ξεκίνησε από την πόλη Ουχάν της επαρχίας Χουμπέι της Κίνας. Επεκτάθηκε σε πολλές χώρες του κόσμου και προσέβαλλε εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), τον Μάρτιο του 2020 ανακήρυξε σε πανδημία την λοίμωξη COVID-19 που προκαλεί ο SARS-CΟV-2 (World Health Organisation, 2020). Αυτή η πρωτόγνωρη υγειονομική κρίση κλόνισε τα ίδια τα συστήματα υγείας και επέφερε σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των ατόμων.

Καραντίνα και απομόνωση

Με τον όρο «καραντίνα» γίνεται αναφορά στον διαχωρισμό και περιορισμό της μετακίνησης των ανθρώπων που έχουν ενδεχομένως εκτεθεί σε μια μεταδοτική ασθένεια ώστε να εξακριβωθεί αν νιώθουν «αδιαθεσία», μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο μόλυνσης άλλων. Ο ορισμός αυτός, διαφέρει από την απομόνωση, που είναι ο διαχωρισμός των ατόμων που έχουν διαγνωσθεί με μεταδοτική ασθένεια από άτομα που δεν έχουν νοσήσει. Αξίζει να σημειωθεί ότι η λέξη «καραντίνα» τη συναντάμε για πρώτη φορά στη Βενετία της Ιταλίας το 1127 σε σχέση με τη λέπρα και χρησιμοποιήθηκε ευρέως ως απάντηση στον «Μαύρο Θάνατο», 300 χρόνια αργότερα, όταν το Ηνωμένο Βασίλειο άρχισε να την επιβάλλει, προκειμένου να απαντήσει στην πανώλη. Πιο πρόσφατα, η καραντίνα έχει χρησιμοποιηθεί στην νόσο του κορονοϊού το 2019 (COVID-19).

Ο Ψυχολογικός αντίκτυπος

Το ιατρικό περιοδικό Lancet, έκανε μια ανασκόπηση σε τρεις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων για να διερευνήσει αν προϋπήρχαν μελέτες σχετικά με τις ψυχολογικές επιπτώσεις της «καραντίνας». Οι περισσότερες μελέτες ανέφεραν αρνητικές ψυχολογικές επιπτώσεις, όπως συμπτώματα μετατραυματικού στρες, σύγχυση και θυμό. Αυτό που προκαλούσε αυξημένα επίπεδα του στρες ήταν η μεγαλύτερη διάρκεια της καραντίνας, οι φόβοι για επικείμενη λοίμωξη, η αναστάτωση, η πλήξη, οι ανεπαρκείς προμήθειες, η ανεπαρκής πληροφόρηση, οι οικονομικές δυσκολίες και απώλειες καθώς και το στίγμα της ασθένειας.

Άλλοι στρεσογόνοι παράγοντες υπήρξαν η έλλειψη κοινωνικών υποστηρικτικών σχέσεων, η έλλειψη ζωτικού προσωπικού χώρου κατά τη διάρκεια της καραντίνας, οι προσωπικές διαμάχες και οι ενδο-οικογενειακές συγκρούσεις, η συγκατοίκηση με άτομα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, η υπολειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών και δομών ψυχικής υγείας καθώς και η άμεση και καθημερινή επαφή με έντονες στρεσογόνες καταστάσεις.

Σύμφωνα με στοιχεία έρευνας της ΔιαΝΕΟσις (ανεξάρτητος μη κυβερνητικός οργανισμός), κατά την περίοδο του πρώτου «lockdown», οι Έλληνες παρουσίασαν εντυπωσιακά υψηλά ποσοστά αισιοδοξίας. Πάνω από το 86% του πληθυσμού είχε αίσθηση αυτοπεποίθησης απέναντι σε ένα πρωτόγνωρο φαινόμενο, την πανδημία. Κατά το δεύτερο κύμα της πανδημίας ωστόσο, με στοιχεία της ΔιαΝΕΟσις για τον μήνα Σεπτέμβριο το ποσοστό της αισιοδοξίας μειώνεται στο 57% με εμφανή μείωση της εμπιστοσύνης, αύξηση φόβου μόλυνσης και διχασμό απέναντι στις αποφάσεις για τα μέτρα. Στοιχεία από την ίδια έρευνα δείχνουν ότι το 55,4% έχει χειρότερη ψυχολογική διάθεση, ενώ το 76% έχει μειώσει καθοριστικά τη συμμετοχή σε κοινωνικές εκδηλώσεις και συναναστροφές. Εξίσου σημαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν την ψυχική υγεία των ατόμων και που «τεστάρουν» καθημερινά την αντοχή τους σε σχέση με την πανδημία είναι η ανεπαρκής ενίσχυση των μέσων μαζικής μεταφοράς καθόλη την διάρκεια της πανδημίας, οι ελλείψεις του εθνικού συστήματος υγείας καθώς και η μη λήψη μέτρων στους χώρους της εργασίας και της εκπαίδευσης με σκοπό την ουσιαστική αντιμετώπιση της πανδημίας.

Τι μπορεί να γίνει

Όπως πολύ εύστοχα, προτείνει ο Παγκόσμιος οργανισμός υγείας, ο βασικός άξονας για την αντιμετώπιση αυτής της πανδημίας είναι η στρατηγική της «whole society approach», δηλαδή της δημιουργίας ισχυρών κοινοτικών δικτύων κοινωνικής αλληλεγγύης. Στον πυλώνα αυτό σημαντική θα είναι και η συμβολή της κοινοτικής κοινωνικής εργασίας η οποία εξ ορισμού βασίζεται σε ένα ρεύμα σκέψης που υποστηρίζει πως η γέννηση των κοινωνικών προβλημάτων έχει δομικό χαρακτήρα, πως οι απαντήσεις στα προβλήματα απαιτούν κριτική συνειδητοποίηση και συλλογικές αποφάσεις, και πως μέσα από την πολιτισμική και κοινωνική ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών απελευθερώνονται δυναμικές που μπορούν να αξιοποιηθούν για την κάλυψη των ανθρώπινων αναγκών.

Παράλληλα, η αυτοφροντίδα, ο αναστοχασμός για τη βελτίωση του κοινωνικού εαυτού, η επαφή και επικοινωνία με φιλικά πρόσωπα καθώς και άτομα του οικογενειακού περιβάλλοντος εξ αποστάσεως μέσα από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, η παύση από τη ρουτίνα της καθημερινότητας και η ενασχόληση με κάποια δραστηριότητα ξεκούρασης και χαλάρωσης αλλά και η λήψη βοήθειας και υποστήριξης από επαγγελματίες ψυχικής υγείας θα συμβάλλουν σημαντικά στην μείωση των επιπέδων στρες και στην διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων που προκαλεί η περίοδος της «καραντίνας» . Ωστόσο, κρίνεται σαφές, ότι χωρίς ουσιαστική επένδυση στην υγεία και την ψυχική υγεία από πλευράς κρατικού μηχανισμού είναι αδύνατη η ριζική αντιμετώπιση αυτής της πανδημίας.

Συνοψίζοντας

Οι συνθήκες που ζούμε, πράγματι είναι πρωτόγνωρες. Υπάρχει φόβος και αβεβαιότητα για το τώρα και για το μέλλον. Ωστόσο, εμείς, οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας οφείλουμε να στεκόμαστε δίπλα στον άνθρωπο, να κατανοούμε τα συναισθήματα και τις αδυναμίες του, και να τον βοηθήσουμε ώστε να αντιληφθεί τη ρίζα του προβλήματος η οποία δεν παύει να έχει κοινωνική και πολιτική βάση. Ο δρόμος είναι μακρύς, η συνθήκη αυτή φαντάζει αβίωτη όμως είμαστε εδώ, ο ένας δίπλα στον άλλον για να αποδείξουμε ότι θα αντέξουμε όλοι μαζί, μέχρι το τέλος. Όπως πολύ εύστοχα είχε πει και ο Τζον Στάινμπεκ: «Ο άνθρωπος έχει περιθώριο επιλογής, και είναι η επιλογή που τον κάνει άνθρωπο».

Πηγές:

  • https://www.dianeosis.org/
  • Ζαϊμάκης, Γ. (2002). Κοινοτική εργασία και τοπικές κοινωνίες–Ανάπτυξη, Συλλογική δράση, Πολυπολιτισμικότητα. Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα.
  • Bo, H. X., Li, W., Yang, Y., Wang, Y., Zhang, Q., Cheung, T., ... & Xiang, Y. T. (2020). Posttraumatic stress symptoms and attitude toward crisis mental health services among clinically stable patients with COVID-19 in China. Psychological medicine, 1-2.
  • Dubb, S. S. (2020). Coronavirus pandemic: applying a whole-of-society model for the whole-of-the world. British Journal of Oral and Maxillofacial Surgery, 58(7), 838-842.