Τι είναι το εργασιακό άγχος;

Κατηγορία: Ψυχολογία ενηλίκωνΔημοσιεύθηκε στις

Ως εργασιακό άγχος εννοείται η αντίδραση των ατόμων σε περιπτώσεις έντονης πίεσης και εργασιακών απαιτήσεων. Το άγχος παρουσιάζεται σε μεγάλο εύρος εργασιακών συνθηκών και συχνά επιδεινώνεται όταν οι υπάλληλοι νοιώθουν μικρή υποστήριξη από τους προϊσταμένους και συναδέλφους τους, αλλά και όταν οι απαιτήσεις της δουλειάς τους δεν συνάδουν με τις γνώσεις και ικανότητες τους.     

Η εργασία αποτελεί πολύ σημαντικό πεδίο για την καθημερινότητα του κάθε ατόμου. Δυσκολίες που αφορούν στο εργασιακό περιβάλλον επηρεάζουν άμεσα την ποιότητα ζωής. Την τελευταία δεκαετία στην Ελλάδα έχουν υπάρξει σημαντικές και απροσδόκητες αλλαγές και στο οικονομικό αλλά και στο κοινωνικό τομέα επηρεάζοντας αρνητικά όλες τις ηλικιακές ομάδες. Είναι πλέον πολύ δύσκολο τα χρόνια αυτά της κρίσης να απολαμβάνουν οι εργαζόμενοι ένα ιδανικό ή έστω φιλικό περιβάλλον με ικανοποιητικές αποδοχές, αντικείμενο εργασίας συναφές προς τις σπουδές τους αλλά και την επαγγελματική τους κατάρτιση αλλά και συνθήκες εργασίας που προάγουν τη δημιουργικότητα, τη συνεργατικότητα και την σωματική και κατά συνέπεια τη ψυχική τους ευεξία. Το εργασιακό άγχος εξαιτίας των συνθηκών εργασίας, των απαιτήσεων της έντονης πίεσης, του ανταγωνισμού αλλά και λόγω του φόβου και της εργασιακής αβεβαιότητας έχει καταβάλει το σύγχρονο Έλληνα. Το άγχος αυτό δεν κάνει διακρίσεις ούτε με βάση την ηλικία ούτε με βάση το φύλο αλλά και ούτε με βάση την εμπειρία.       

Οι ψυχοκοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες που σχετίζονται με τις εργασιακές σχέσεις, την αξιολόγηση και το ρυθμό της εργασίας αλλά και με τις υπερωρίες, αποτελούν σημαντικές πηγές προβλημάτων τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχικό επίπεδο για τους εργαζομένους. Παραδείγματα συνθηκών εργασίας που ενδέχεται να προκαλέσουν μελλοντικούς κινδύνους είναι:

  • Ο υπερβολικός φόρτος εργασίας χωρίς όμως το υποστηρικτικό περιβάλλον ώστε ο εργαζόμενος να μπορεί να αποδώσει τα μέγιστα
  • Ο μη ξεκάθαρος εργασιακός ρόλος
  • Η έλλειψη συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων
  • Η κακή διαχείριση του χρόνου αλλά και η εργασιακή ανασφάλεια
  • Η έλλειψη υποστήριξης από τη διοίκηση αλλά και από τους συναδέλφους
  • Η ψυχολογική και σεξουαλική παρενόχληση καθώς και το εργασιακό bullying που μπορεί να ασκείται από τρίτους     

Έτσι, η ψυχική υγεία επικεντρώνεται γύρω από τον χώρο εργασίας όλο και περισσότερο την τελευταία δεκαετία. Το ενδιαφέρον αυτό οφείλεται σε παράγοντες, όπως η αυξημένη συνειδητοποίηση των ζητημάτων ψυχικής υγείας στο γενικό πληθυσμό, η καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι ψυχικές διαταραχές επηρεάζουν τη λειτουργία, ο μετασχηματισμός του βιομηχανικού κόσμου και της οικονομίας. Οι αρνητικές επιπτώσεις της ψυχικής νόσου στο χώρο εργασίας είναι σημαντικές και περιλαμβάνουν μειωμένες επιδόσεις και παραγωγικότητα των εργαζομένων, αλλά και αυξημένο κόστος απουσιών και αναπηρίας.     

Οι επιπτώσεις του εργασιακού στρες     

Οι επιπτώσεις του στρες αρχικά στη σωματική υγεία διακρίνονται σε άμεσες και μακροπρόθεσμες. Στις άμεσες  περιλαμβάνονται σωματικά προβλήματα όπως ταχυκαρδίες ,μυϊκοί σπασμοί, πονοκέφαλοι, έντονες εφιδρώσεις, δύσπνοια, διαταραχές ύπνου και γενικά μια μυϊκή ένταση που συνδέεται με ψυχοκινητική ανησυχία και ανικανότητα χαλάρωσης και ηρεμίας.   

Μακροπρόθεσμα το έντονο στρες μπορεί να επιφέρει υπέρταση, καρδιολογικά και γαστρεντερολογικά νοσήματα ενώ έχει υπάρξει και συσχέτιση του εργασιακού στρες με τον καρκίνο και τη στεφανιαία νόσο.   

Σε ψυχικό επίπεδο εμφανίζονται χρόνια κόπωση, διαταραχές της διάθεσης, αλλαγή στον τρόπο συμπεριφοράς και γενικά μια μόνιμη κατάσταση του ατόμου με έντονο άγχος. Επίσης, το εργασιακό άγχος μπορεί να εμφανιστεί σε διαφορετική ένταση και με διαφορετικές μορφές, όπως ο θυμός, ο φόβος, η θλίψη, η αηδία  και μπορεί να προκαλέσει αρνητικές συνέπειες τόσο στην επιχείρηση όσο και στο ίδιο το άτομο, λόγω της μείωσης των επιπέδων κινήτρων αλλά και της απόδοσης του. Μάλιστα, διαχρονικές μελέτες έχουν συνδέσει την εμφάνιση καταθλιπτικών διαταραχών και διαταραχών άγχους με τις απαιτητικές εργασιακές θέσεις, σε εργαζομένους χωρίς κανένα ιστορικό.

Πρόληψη εργασιακού στρες

Μπορεί να προληφθεί; Ναι και σε ατομικό επίπεδο αλλά και σε  επίπεδο επιχείρησης.

Κάποια από τα μέτρα τα οποία μπορούν να παρθούν για την επίλυση προβλημάτων εργασιακού άγχους είναι:

  • Η εκπαίδευση των εργαζομένων από ειδικούς σχετικά με τη διαχείριση του άγχους (όπως χαλάρωση, σωστή διαχείριση χρόνου, αλλαγή τρόπου σκέψης, θετική στάση) 
  • Η εργονομία και o σωστός περιβαλλοντικός σχεδιασμός
  • Η ανάπτυξη της διοίκησης με εκπαιδεύσεις των διευθυντών σχετικά με την  ομαδικότητα και την συνεργασία, την σωστή κατανομή καθηκόντων αλλά και την αποτελεσματική επίλυση προβλημάτων.
  • Η ανάπτυξη της εταιρείας με βελτίωση των εσωτερικών συστημάτων εργασίας και διοίκησης
  • Η κατανόηση των παραγόντων που μπορεί να προκαλούν άγχος στους εργαζόμενους και εκτός του χώρου εργασίας. Και τέλος η ενίσχυση  των κοινωνικών συναναστροφών μεταξύ των εργαζομένων.  

Το εργασιακό στρες είναι ένας σημαντικός βλαπτικός επαγγελματικός παράγοντας με σοβαρές επιπτώσεις στους εργαζόμενους αλλά και στις ίδιες τις επιχειρήσεις. Οφείλουν οι εργοδότες, με τη βοήθεια ενός καταρτισμένου επιστημονικού επιτελείου να ανακαλύπτουν τις πιθανές αιτίες του εργασιακού στρες και να στοχεύουν στη πρόληψη ώστε να σχεδιάζονται προγράμματα διαχείρισης στρες αλλά και να εφαρμόζουν μέτρα για την προαγωγή της ψυχικής ευεξίας των εργαζομένων τους.

Πηγές:

  • Οικονόμου, Μ., Χαρίτση, Μ., Πέππου, Λ. Ε. Διέτη, Ε. & Σουλιώτης, Κ. (2018). Η ψυχική υγεία στην Ελλάδα της οικονομικής κρίσης: Κοινωνικοοικονομικοί προσδιοριστές της κατάθλιψης. Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής, 35(1), 17-26.
  • Τούντας, Ι.( 2010). Κοινωνία και υγεία. Αθήνα: Νέα Υγεία.
  • Τούντας, Γ. (1999). Οι επιπτώσεις του στρες στην υγεία. Νέα Υγείας, 24, 9-13.
  • Robin, M., & Leslie, R. M. (2006). Introduction to Health Psychology. Athens: Greek Letters.
  • Wu, Y. C. & Shih, K. Y. (2010). The effects of gender role on perceived job stress. The Journal of Human Resource and Adult Learning,6(2),74. 
  • https://osha.europa.eu/el/themes/psychosocial-risks-and-stress
  • http://www.who.int/occupational_health/topics/stressatwp/en