Αίτια και Παράγοντες που Προκαλούν το Φαινόμενο της Ηθικής Παρενόχλησης (Mobbing) - Μέρος 2ο

Κατηγορία: Ψυχολογία ενηλίκωνΔημοσιεύθηκε στις

Σύμφωνα με τον Leymann, οι παράγοντες που προκαλούν συγκρούσεις και καταλήγουν σε ηθική παρενόχληση στoν χώρο εργασίας είναι οι εξής: Η οργάνωση εργασίας, η μη κατανομή αρμοδιοτήτων, σε συνδυασμό με την κακή διαχείριση χρόνου, τον υψηλό φόρτο εργασίας και τα ασφυκτικά χρονικά περιθώρια για την επίτευξη στόχων που είναι αρκετά ώστε να δημιουργήσουν συγκρούσεις, τα εργασιακά καθήκοντα, η οργανωτική κουλτούρα και η διαχείριση από την πλευρά των στελεχών, η έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ των εργαζομένων η οποία οδηγεί στην απομόνωσή τους. Παράλληλα, η έλλειψη προσπαθειών για τη δημιουργία κλίματος αλληλεγγύης μεταξύ των εργαζομένων μπορεί να οδηγήσει σε μη αποδεκτές συμπεριφορές, ικανές να πλήξουν σε πολύ μεγάλο βαθμό τους νέους εργαζόμενους. Τέλος, η έντονη απαξίωση από την πλευρά της διοίκησης σε ό,τι αφορά τις απόψεις των εργαζομένων, μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη φαινομένων ηθικής παρενόχλησης, η ομάδα εργασίας και η δυναμική της, οι ομάδες που εργάζονται κάτω υπό υπερβολική πίεση, είναι πιθανό να οδηγηθούν σε σύγκρουση, δεδομένου ότι δεν υπάρχει ισορροπία. Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης, είναι ότι κάποιο μέλος από την ομάδα μετατρέπεται σε «αποδιοπομπαίο τράγο» και υφίσταται όλο το βάρος των ευθυνών εξολοκλήρου, θεωρίες περί προσωπικότητας καθώς καθένας από τους εργαζομένους είναι διαφορετικός με τη δική του προσωπικότητα, επομένως ο οποιοσδήποτε μπορεί να μετατραπεί σε θύτη ανάλογα και με τις συνθήκες. Τέλος, η «κρυφή λειτουργία» της ψυχολογίας στην κοινωνία. Άλλωστε η συχνή χρήση των όρων της ψυχολογίας στη Δυτική κοινωνία δίνει «πάτημα» και αφορμή στον παρενοχλούντα να επιρρίπτει ευθύνες συνεχώς στο θύμα για όλα τα προβλήματα που προκύπτουν.

Επιπτώσεις της ηθικής παρενόχλησης στην Υγεία 

Οι επιπτώσεις της ηθικής παρενόχλησης είναι ιδιαίτερα σηµαντικές για την πνευµατική, ψυχολογική και σωµατική υγεία του εργαζομένου που την υφίσταται. Αν και δεν είναι ακόµα δυνατόν να αποτιµηθούν με σαφήνεια όλες οι διαστάσεις του φαινομένου, οι πρώτες επιστημονικά τεκμηριωμένες µελέτες δείχνουν ότι τα αποτελέσµατα της ηθικής παρενόχλησης µπορεί να αποβούν καταστροφικά (Einarsen & Raknes, 1997).

Ενδεικτικά κάποιες από αυτές είναι: αυξημένα επίπεδα άγχους, αϋπνίες, πονοκέφαλοι, απώλεια όρεξης, υπερένταση, αναπνευστικά προβλήματα και διαταραχές ομιλίας, ψυχολογικά συμπτώματα, όπως απάθεια, αίσθημα ανεπάρκειας, έλλειψη υπομονής, αίσθηση ματαιότητας, απώλεια αίσθησης χιούμορ, λύπη, ανία, φόβο για το αύριο , συμπεριφορικά συμπτώματα άγχους, όπως χαμηλή εργασιακή απόδοση, μειωμένη επικοινωνία, αυξημένη χρήση φαρμάκων, αυξημένες οικογενειακές συγκρούσεις, αδυναμία λήψης αποφάσεων, αδυναμία αντιμετώπισης καταστάσεων, εργασιομανία και παραίτηση, σωματικές ενοχλήσεις, ημικρανίες, πονοκέφαλοι, ταχυκαρδίες, πόνοι στις αρθρώσεις, γαστρεντερολογικές ενοχλήσεις, ίλιγγος, βήχας, επιπτώσεις στη σεξουαλικότητα, ορμονικές διαταραχές, ψυχικές ενοχλήσεις, κατάθλιψη, εξάντληση, κρίσεις πανικού, διάσπαση προσοχής, απομόνωση, αβεβαιότητα, χαμηλή αυτοεκτίμηση, εναντιωματικές συμπεριφορές, μείωση της παραγωγικότητας καθώς και οικονομικές επιπτώσεις. Σε κοινωνικό επίπεδο, παρουσιάζεται δυσκολία ένταξης του ατόμου, επιπτώσεις στην οικογενειακή ζωή (εντάσεις,χωρισμός κλπ.), επιπτώσεις στις σχέσεις με το περιβάλλον (φίλοι, γνωστοί), αύξηση της ανεργίας.

Αντιμετώπιση του φαινομένου

Είναι σαφές, ότι το άτομο που υπόκεινται τέτοιες συμπεριφορές και που γίνεται θύμα εκφοβισμού στην εργασία του, τις περισσότερες φορές νιώθει ότι μπορεί να το διαχειριστεί, να το αντέξει και να προχωρήσει παρακάτω. Ωστόσο, το αίσθημα της ντροπής, του φόβου και της ενοχής τόσο στα θύματα εκφοβισμού όσο και στα θύματα σεξουαλικής κακοποίησης είναι τέτοιο που στις περισσότερες περιπτώσεις χρειάζεται πολύς χρόνος καθώς και εσωτερικές διεργασίες ώστε το άτομο να επεξεργαστεί το τραυματικό γεγονός που του συνέβη και να μπορέσει να το καταγγείλει μιλώντας «ανοιχτά» για αυτό. Ωστόσο, πολλές είναι οι φορές που το βίωμα και το ίδιο το τραύμα είναι «βαθύ» με αποτέλεσμα το θύμα να οδηγείται στην αποσιώπηση και απόκρυψη κακοποιητικών συμπεριφορών αλλά και αντίστοιχων φαινομένων που προσβάλλουν την ανθρώπινη ύπαρξη. 

Η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν είναι εύκολη. Τεκμηριώνεται άλλωστε και  βιβλιογραφικά ότι η ηθική παρενόχληση τραυματίζει τις εργασιακές σχέσεις και πλήττει άμεσα την αξιοπρέπεια του ατόµου µέσα στο εργασιακό του χώρο απειλώντας την ασφάλεια της επαγγελματικής του ζωής και µερικές φορές την ασφάλεια της ψυχικής και σωµατικής του ακεραιότητας. 

Για να αποφευχθούν τέτοια περιστατικά και να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο από την «ρίζα» του θα ήταν σκόπιμο να υπάρξουν προγράμματα παρέμβασης/πρόληψης που στόχο θα έχουν την ανακούφιση και συναισθηματική αποφόρτιση από τα συμπτώματα της ηθικής παρενόχλησης, οι διοικήσεις στα εργασιακά περιβάλλοντα από την πλευρά τους να αποκτήσουν ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα, να διατίθενται συμβουλευτικές υπηρεσίες εντός του εργασιακού πλαισίου οι οποίες θα είναι αρμόδιες για περιπτώσεις εργασιακής παρενόχλησης και εργασιακών σχέσεων, να υπάρξει εκπαίδευση των προϊστάμενων των τµηµάτων ώστε να αντιμετωπιστούν τυχόν προβλήµατα εργασιακής παρενόχλησης, καθώς επίσης και να διοργανωθούν σεµινάρια ευαισθητοποίησης και πληροφόρησης για τους εργαζόμενους καθώς και οµάδες αυτοβοήθειας, µέσα από ειδικά κατάλληλα προγραµµάτα υποστήριξης, αποκατάστασης και επανένταξης για άτοµα που έχουν υποστεί ηθική παρενόχληση.

Η αποσιώπηση, η συγκάλυψη και η συνενοχή σε τέτοιου είδους περιστατικά και συμπεριφορές, οδηγούν στην αύξηση και διαιώνιση του φαινομένου της εργασιακής παρενόχλησης, του εργασιακού εκφοβισμού, λεκτικών και λοιπών κακοποιητικών συμπεριφορών ενώ αναδεικνύουν καθημερινά τον ατοµικισµό που κυριαρχεί στις σύγχρονες κοινωνίες. Η κατάδειξη, η έγκαιρη παρέμβαση σε τέτοιες πρακτικές, η συνεχής συζήτηση και προβολή τέτοιων φαινομένων, καθώς και η καταγγελία στους εργασιακούς χώρους θα συμβάλει καταλυτικά στην στήριξη των θυμάτων και στην ουσιαστική εξάλειψη του φαινομένου. 

  

Πηγές:

  • Αριστοτέλης, Κ., & Μαρία, Σ. Τo mobbing στον εργασιακό χώρο. Επιπτώσεις mobbing στο χώρο της υγείας Ανασκοπική µελέτη.  Ελληνικό περιοδικό της Νοσηλευτικής Επιστήμης Hellenic journal of Νursing Science, 11.
  • Κοΐνης, Α. (2019). Η επίδραση του φαινομένου mobbing (ηθική παρενόχληση) στην ποιότητα ζωής των επαγγελματιών υγείας, δημόσιων ελληνικών νοσοκομείων (Doctoral dissertation, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου. Σχολή Επιστημών Υγείας. Τμήμα Νοσηλευτικής).
  • Einarsen, S., & Raknes, B. I. (1997). Harassment in the workplace and the victimization of men. Violence and victims, 12(3), 247-263.
  • Leymann, H., & Gustafsson, A. (1996). Mobbing at Work and the development of Post-traumatic Stress Disorders. European Journal of Work and Organizational Psychology, 5(2), 251-275