Ζώντας με έναν Καρκίνο (Μέρος 2ο): O ρόλος της οικογένειας και η σημασία της πρόληψης

Κατηγορία: Ψυχολογία ενηλίκωνΔημοσιεύθηκε στις

Η ασθένεια του καρκίνου αποτελεί μια σύγχρονη μάστιγα, μιας και ο επιπολασμός της και τα ποσοστά θνησιμότητάς της είναι εξαιρετικά υψηλά. Συγκεκριμένα, συνιστά τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου παγκοσμίως μετά τα καρδιαγγειακά νοσήματα, με ταχείς ρυθμούς ανάπτυξης στις λεγόμενες «προηγμένες» χώρες, φαινόμενο που παρατηρείται και στην Ελλάδα. Συγχρόνως, λογίζεται ως μια ιδιαίτερη ασθένεια, διότι υπάρχουν πάνω από 100 μορφές καρκίνου και το θεραπευτικό πλάνο διαφέρει από μορφή σε μορφή και από άνθρωπο σε άνθρωπο! Ουσιώδους σημασίας για την αντιμετώπιση αλλά και την έκβαση της ασθένειας είναι η ύπαρξη ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος, αλλά και φυσικά η πρόληψη. 

Ο ρόλος του κοινωνικού περιγύρου και της οικογένειας

Ο καρκίνος δεν αποτελεί εύκολη ασθένεια. Απεναντίας, ο δρόμος για την αντιμετώπισή του, ανεξαρτήτως αποτελέσματος, είναι δύσβατος και κακοτράχαλος. Οι φίλοι, οι συγγενείς και οι «σημαντικοί Άλλοι» διαδραματίζουν καταλυτικό ρόλο στην πορεία αυτή. Η παρουσία και η ενεργητική στήριξη του οικείου περιβάλλοντος ενός ασθενούς μεταφέρει ένα αίσθημα ασφάλειας και θαλπωρής στον ασθενή, ο οποίος ένεκα της ασθένειας βρίσκεται απέναντι σε ψυχρές και ρεαλιστικές απειλές. Η υπαρξιακή υπόσταση κάθε ασθενούς με καρκίνο κλονίζεται και το ενδεχόμενο το περιβάλλον του να μην τον στηρίξει σε αυτή την ανατροπή, μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση αλλά και να προσφέρει στον ασθενή μια πολλαπλάσια δυσάρεστη εμπειρία, λόγω της αίσθησης της μοναξιάς. Παράλληλα, ο ρόλος του κοινωνικού περιγύρου είναι λεπτός και χρειάζεται προσοχή ώστε η στήριξη στον ασθενή να μην αποβεί από την άλλη μεριά επιζήμια για τον ίδιο. Το πρώτο και σημαντικό κομμάτι αφορά την ενθάρρυνση και την ενσυναίσθηση. Οι ασθενείς, όχι μόνο εκείνοι με καρκίνο αλλά γενικά, έχουν την τάση να εξωτερικεύουν την πίεσή τους και να την εκτονώνουν στους δικούς τους ανθρώπους. Μπορεί για τους κοντινούς ανθρώπους να μην είναι ευχάριστη εμπειρία, όμως είναι πολύ σημαντική διότι επικυρώνει την σχέση με τον ασθενή, αποδεικνύει την εμπιστοσύνη του ασθενούς προς τον αποδέκτη του ξεσπάσματος και αποφορτίζει τον ίδιο τον ασθενή!

Επιπρόσθετα, η ενθάρρυνση στην συνέχιση της θεραπείας, είναι πολύ σημαντική υπόθεση. Επειδή η θεραπευτική διαδικασία εμπεριέχει αρκετό πόνο, ταλαιπωρία, κούραση και μεγάλη -επί τα χείρω- αλλαγή εικόνας στο σώμα, η θετική ενίσχυση με υπομονή και επιμονή για την συνέχεια από τους «σημαντικούς Άλλους» μπορεί να φανεί εξαιρετικά υποστηρικτική για τον ασθενή. Εκεί που ο ασθενής φτάνει στα όριά του, εμφανίζεται το πλαίσιο αναφοράς του και τον συγκρατεί δείχνοντας κατανόηση και όχι οίκτο. Σε γενικές γραμμές, ο οίκτος αποτελεί μια αρνητική στάση απέναντι σε κάποιον, πολλώ δε μάλλον σε έναν ασθενή με καρκίνο. Ωστόσο, η πιο σημαντική «δουλειά» που έχει να αναλάβει ο κοινωνικός περίγυρος και τα μέλη της οικογένειας είναι να αποτελέσουν αρωγοί στη διαδικασία αποδοχής της νέας κατάστασης. Η έννοια της αποδοχής συνιστά μηχανισμό που μπορεί να φανεί πολύ σημαντικός για την πορεία της θεραπείας αλλά και της διάθεσης του ασθενούς. Αποτελεί πολύ δύσκολο στόχο, όμως σε συνεργασία και με ειδικούς, η διαπίστωση της κατάστασης, η αποδοχή της αλλαγής και η απόφαση του ασθενούς να παλέψει για την επάνοδό του, ανατείνουν την ψυχολογία και δίνουν δύναμη πραγματική στον ασθενή να μπει δυναμικά στη μάχη της θεραπείας.

Η πρόληψη σώζει, η αντιμετώπιση όχι πάντα

Πολύ βασικό στοιχείο, που θα έπρεπε να αποτελεί τρόπο ζωής για όλους μας είναι η πρόληψη. Η σωστή διατροφή (φρούτα, άπαχο κρέας, λαχανικά), ο ύπνος, η αποφυγή του παρατεταμένου άγχους αλλά και η σωματική άσκηση, δίνουν στον οργανισμό μας τα εφόδια για να παραμένει δυνατός και λειτουργικός. Παράλληλα, στοιχείο πρόληψης ιδιαίτερα σημαντικό είναι η συνεπής και τακτική επίσκεψη στο γιατρό. Η πραγματοποίηση των εξετάσεων στο χρόνο που πρέπει και ο έλεγχος της κατάστασης της υγείας μας σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που μας τίθεται από τους ειδικούς, εξοπλίζει το άτομο με την κατάλληλη γνώση ώστε να φροντίσει τον εαυτό του. Επίσης, η συνέπεια στις εξετάσεις, ελαχιστοποιεί τις πιθανότητες ενός ανεπτυγμένου και πάντα ανεπιθύμητου καρκίνου. Απεναντίας, ενισχύει τις πιθανότητες ανεύρεσής του σε πρώιμα στάδια ή σε κατάσταση προδιάθεσης για ανάπτυξή του, στάδια στα οποία είναι πολύ πιο εύκολα και άμεσα αντιμετωπίσιμος.

Η αντιμετώπιση στον καρκίνο αποτελεί σύνθετη υπόθεση. Εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Αρχικά, σημαντικό ρόλο παίζει το όργανο στο οποίο εντοπίζεται ο όγκος. Είναι διαφορετική εντελώς η περίπτωση καρκίνου στο πάγκρεας με εκείνη του καρκίνου στον προστάτη ή στο μυελό των οστών. Αντίστοιχης σημαντικότητας είναι το στάδιο στο οποίο εντοπίζεται ο καρκίνος. Είναι πιο εύκολη η αντιμετώπιση όταν εντοπίζεται σε πολύ πρώιμα στάδια και πιο δύσκολο όταν ήδη έχει αναπτυχθεί ή όταν έχει κάνει μετάσταση. Και πάλι όμως, υπάρχουν μορφές καρκίνου όπου ο εντοπισμός σε πρώιμα στάδια, δεν εξασφαλίζει την επιτυχή αντιμετώπισή του (πχ. καρκίνος του πνεύμονα). Ακόμη, η δεκτικότητα του ασθενούς στη χημειοθεραπεία, η ηλικία του και η γενική κατάσταση της υγείας του συμπληρώνουν τα στοιχεία για την εκτίμηση της δυνατότητας αντιμετώπισης της ασθένειας αυτής. Παράλληλα, πρέπει να τονιστεί ότι ακόμη και η ίδια μορφή καρκίνου σε δύο διαφορετικά άτομα, χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση και άρα μπορεί να λάβει και διαφορετική πορεία. Γι’ αυτό το λόγο, υπάρχουν τα γενικά στατιστικά επιβίωσης ανά είδος καρκίνου ως έναν σχετικό μέτρο εκτίμησης, διότι γίνεται κατανοητό πως κάθε καρκίνος σε κάθε άνθρωπο, συνιστά ξεχωριστή και εντελώς διαφορετική ιστορία. Σε γενικά πλαίσια και σύμφωνα με τις τελευταίες τεχνολογικές και ιατρικές εξελίξεις, πολλές μορφές καρκίνου έχουν καταστεί ιάσιμες και οι περιπτώσεις ίασης από αυτή την ασθένεια έχουν αυξηθεί. Παραμένουν, ωστόσο, αρκετές άλλες μορφές που υπάρχει σαφής δυσκολία και χαμηλό ποσοστό ίασης, κάτι που η ιατρική κοινότητα επεξεργάζεται συστηματικά! Έτσι, κλείνοντας ας ευχηθούμε μια μέρα ο καρκίνος να είναι απλά ένα ζώδιο!

Αλέξανδρος Μοροχλιάδης, Ψυχολόγος

Διαβάστε το πρώτο μέρος του άρθρου εδώ:

Ζώντας με έναν Καρκίνο (Μέρος 1ο): Η νόσος και οι συναισθηματικές της επιπτώσεις στο άτομo