Ζώντας με έναν Καρκίνο (Μέρος 1ο): Η νόσος και οι συναισθηματικές της επιπτώσεις στο άτομο

Κατηγορία: Ψυχολογία ενηλίκωνΔημοσιεύθηκε στις

4 Φεβρουαρίου: Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου

Αν κανείς αποφασίσει μια μέρα να πληκτρολογήσει σε μια μηχανή αναζήτησης την λέξη «καρκίνος», τα αποτελέσματα της αναζήτησης είναι δυο: το πρώτο αφορά το ζώδιο του καρκίνου και το δεύτερο την ασθένεια του καρκίνου. Από αυτή την κοινή ονομασία κάθε 4η Φεβρουαρίου σκεπτόμαστε κι ευχόμαστε πολλοί μια μέρα η λέξη «καρκίνος» να παραπέμπει απλά στο ζώδιο, καθώς αυτή η μέρα έχει ανακηρυχθεί ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου. Ο λόγος άλλωστε της ανωτέρω ευχής είναι ξεκάθαρος. Η ασθένεια του καρκίνου αποτελεί μια σύγχρονη μάστιγα, μιας και ο επιπολασμός της και τα ποσοστά θνησιμότητάς της είναι εξαιρετικά υψηλά. Συγκεκριμένα, συνιστά τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου παγκοσμίως μετά τα καρδιαγγειακά νοσήματα, με ταχείς ρυθμούς ανάπτυξης στις λεγόμενες «προηγμένες» χώρες, φαινόμενο που παρατηρείται και στην Ελλάδα. Συγχρόνως, λογίζεται ως μια ιδιαίτερη ασθένεια, διότι υπάρχουν πάνω από 100 μορφές καρκίνου και το θεραπευτικό πλάνο διαφέρει από μορφή σε μορφή και από άνθρωπο σε άνθρωπο!

Τί εστί δε καρκίνος;

Ο καρκίνος, ο οποίος είναι επίσης γνωστός με τους όρους κακοήθης όγκος ή κακοήθες νεόπλασμα, αποτελεί μια ευρεία γκάμα ασθενειών με κοινό χαρακτηριστικό την αφύσικη και ανεξέλεγκτη παραγωγή κυττάρων με σοβαρές πιθανότητες εξάπλωσης σε διάφορα μέρη του σώματος. Αναλυτικότερα, ο οργανισμός αποτελείται από κύτταρα, τα οποία διαιρούνται και πολλαπλασιάζονται, δημιουργώντας θυγατρικά κύτταρα. Με αυτό τον τρόπο, εξασφαλίζεται η υγεία του οργανισμού. Στις περιπτώσεις καρκίνου, δημιουργούνται νέα κύτταρα τα οποία δεν τα χρειάζεται ο οργανισμός (πλεόνασμα) ενώ παράλληλα τα παλαιά δεν πεθαίνουν. Συνεπάγωγο της παραπάνω διαδικασίας αποτελεί η δημιουργία μαζών των πλεονασματικών κυττάρων στα μέρη του σώματος που παρήχθησαν. Με αυτό τον τρόπο σχηματίζονται οι όγκοι. 

Οι όγκοι μπορεί να είναι καλοήθεις ή κακοήθεις. Οι βασικές τους διαφορές είναι ότι στους καλοήθεις όγκους τα κύτταρα δεν πολλαπλασιάζονται με ταχύτητα, δεν πραγματοποιούν μεταστάσεις, δηλαδή μετατοπίσεις σε άλλα όργανα του σώματος και οι όγκοι αφαιρούνται χειρουργικά και οριστικά. Στον αντίποδα, στους κακοήθεις όγκους τα κύτταρα συνήθως πολλαπλασιάζονται ταχύτατα, εφόσον δεν εντοπιστούν έγκαιρα τότε εξαπλώνονται σε άλλα ζωτικά σημεία του οργανισμού και, ενώ μπορεί οι όγκοι να είναι χειρουργήσιμοι, η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη. Δηλαδή, πριν και μετά την επέμβαση, απαιτούνται είτε ακτινοβολικές θεραπείες είτε χημειοθεραπείες. Μάλιστα, συμβαίνει κάποιες φορές ο κακοήθης όγκος  να επανεμφανίζεται ή να υποτροπιάζει μετά την αφαίρεσή του. Να τονιστεί σε αυτό το σημείο πως οι καλοήθεις όγκοι δεν συμπεριλαμβάνονται στις ασθένειες του καρκίνου. Παράλληλα, θα πρέπει να τονιστεί πως εκτός από τους κακοήθεις όγκους υπάρχουν και άλλες μορφές καρκίνου (π.χ. η λευχαιμία), όπου τα κύτταρα κυκλοφορούν μέσα από το αίμα και τα όργανα και στο τέλος αναπτύσσονται σε συγκεκριμένους ιστούς.

Ζώντας με τον καρκίνο: Οι ασθενείς

Η λέξη του καρκίνου φέρει κοινωνικά ένα παρατσούκλι ενδεικτικό: «η κακιά αρρώστια». Το προσωνύμιο αυτό καταδεικνύει ανάμεσα σε πολλά και τις εξωτερικές αλλαγές που επιφέρει ο καρκίνος στο σώμα. Συνήθως, δεν παρουσιάζει ενδείξεις ή συμπτώματα και όταν τα παρουσιάζει, σημαίνει πως ήδη έχει εξελιχθεί πολύ και πολλές φορές έχει ήδη ξεκινήσει να πραγματοποιεί μεταστάσεις. Ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις το σώμα αρχικά δεν υπόκειται σε αλλαγές και φθορά. Καταλαβαίνει κανείς την αίσθηση του οξύμωρου που ενώ ένα σώμα εξωτερικά φαίνεται δυνατό, εσωτερικά νοσεί από κάτι σοβαρό. Ταυτόχρονα, είναι πολύ σκληρό για τον ασθενή να έρθει αντιμέτωπος με την εικόνα της ταχείας φθοράς και του θανάτου. Δυστυχώς, ο καρκίνος δεν είναι κάποια ίωση, δε μοιάζει με γρίπη. Αντίθετα, συνιστά ασθένεια, η οποία προκαλεί έντονες αρνητικές μεταβολές στο σώμα. Πολλές φορές συνοδεύεται από πόνο, απώλεια βάρους, αιμορραγία και σε συνδυασμό με τις χημειοθεραπείες και τις επεμβάσεις προκαλεί αδυναμία στον οργανισμό, ζαλάδες, πτώση των μαλλιών και των τριχωτών μερών του σώματος ακόμα και αλλαγές στην ίδια τη μορφή και τη δομή του σώματος (σε περιπτώσεις χειρουργικών αφαιρέσεων).

Ταυτόχρονα, οι ασθενείς έρχονται αντιμέτωποι και με τον συναισθηματικό τους κόσμο. Το αρχικό σοκ της ανακοίνωσης και της διαπίστωσης ότι το ίδιο άτομο έχει καρκίνο είναι εξαιρετικά έντονο. Κάποιοι άνθρωποι αρνούνται πεισματικά να αποδεχθούν τη νέα κατάσταση υποτιμώντας τα συμπτώματα και αμφισβητώντας τα αποτελέσματα των εξετάσεων ενώ αρκετοί άλλοι ξεσπούν σε κλάματα, φωνές και περιέρχονται σε κατάσταση αποδιοργανωτικού stress. Κάποιοι επίσης προσπαθούν να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους και αμέσως επικεντρώνουν την προσοχή τους στο πλάνο θεραπείας. Γενικότερα, είναι προφανές πως η σκέψη κάποιου ότι έχει καρκίνο τον γεμίζει άγχος, φόβο, λύπη. Πριν ξεκινήσουν οι θεραπείες, άρα και οι μεταβολές στο σώμα, πολλές φορές παρατηρείται στους ασθενείς και αποφασιστικότητα για καταπολέμηση του καρκίνου. Όμως, η διακοπή της εργασίας, που αποτελεί γενικά ένα στοιχείο αυτοπροσδιορισμού και ενίσχυσης, η σταδιακή μείωση της ανεξαρτησίας και της αυτοεξυπηρέτησης αλλά και η δύσκολη πορεία της θεραπείας δύνανται να ανατρέπουν τα πράγματα. Η κούραση, η αμφιβολία, το αβέβαιο μέλλον και η αναγκαστική κατάπτωση του σώματος, συνήθως επιφέρουν άγχος, πίεση, φόβο, απογοήτευση, ενίοτε και στοιχεία κατάθλιψης. Είναι φυσικό επόμενο τα άτομα να έχουν κατά περιόδους μειωμένη διάθεση, θυμό, θλίψη και σε κάποιες περιπτώσεις παθητικότητα. Αυτές οι ενδείξεις όταν παραμένουν σταθερές στο χρόνο, χρήζουν προσοχής κι επιμέλειας, διότι μπορούν να οδηγήσουν ακόμα και σε κατάθλιψη. Άλλωστε, παρότι δεν είναι επιστημονικά κατοχυρωμένο, υπάρχει η γενική παραδοχή ότι η ψυχοσυναισθηματική κατάσταση του ασθενούς διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της νόσου και της θεραπείας, ανάλογα με την κατεύθυνση που διατηρεί. Απλούστερα, η θετική στάση και η ενεργητική αντιμετώπιση των δυσκολιών (ανθεκτικότητα) μπορεί να λειτουργήσει επικουρικά ως προς την αποτελεσματικότητα της θεραπείας!

Αλέξανδρος Μοροχλιάδης, Ψυχολόγος

 Διαβάστε το δεύτερο μέρος του άρθρου εδώ:

Ζώντας με έναν Καρκίνο (Μέρος 2ο): O ρόλος της οικογένειας και η σημασία της πρόληψης