Εξωνεφρική κάθαρση: τί είναι και πώς επηρεάζει τη ζωή του νεφροπαθούς;

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

Οι νεφροί είναι ζωτικά όργανα του σώματος μας, με κύρια λειτουργία την απομάκρυνση ουσιών από τον οργανισμό. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της διήθησης (φιλτράρισμα) του αίματος από τους νεφρούς και της παραγωγής των ούρων. Επιπλέον, τα νεφρά ρυθμίζουν την αρτηριακή πίεση, την ισορροπία του νερού και των μεταλλικών στοιχείων (νάτριο, κάλιο, ασβέστιο, φώσφορος). Ακόμη παράγουν ορμόνες όπως η ερυθροποιητίνη που προάγει την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων και την βιταμίνη D, η οποία είναι σημαντική για την υγεία των οστών.

Αρκετές παθήσεις όπως o σακχαρώδης διαβήτης, η αρτηριακή υπέρταση, ορισμένες αγγειΐτιδες, ρευματοπάθειες ή ορισμένα κληρονομικά νοσήματα, η λήψη ορισμένων φαρμάκων (αντιβιοτικά, αντιφλεγμονώδη) αλλά ακόμη και φυσιολογικές καταστάσεις (πχ εγκυμοσύνη) επηρεάζουν τη λειτουργία των νεφρών.
Η διαταραχή της νεφρικής λειτουργίας μπορεί να είναι παροδική και αναστρέψιμη ή μη αναστρέψιμη (μόνιμη).

Η οξεία νεφρική ανεπάρκεια εγκαθίσταται απότομα και γρήγορα και τα αίτια που μπορούν να οδηγήσουν σε αυτήν είναι συνήθως αναστρέψιμα (π.χ. αφυδάτωση, ελαττωμένη ροή αίματος στον νεφρό, απόφραξη νεφρικής αρτηρίας ή φλέβας, σπειραματονεφρίτιδες, τοξίνες, απόφραξη από όγκους ή λίθους κ.α.). Συνήθως μετά από μια οξεία νεφρική ανεπάρκεια, η νεφρική λειτουργία αποκαθίσταται. Σε περίπτωση όμως που δεν αποκατασταθεί για διάστημα μεγαλύτερο από έξι μήνες, τότε μεταπίπτει σε χρόνια νεφρική ανεπάρκεια.

Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια χαρακτηρίζεται από σταδιακή και προοδευτική απώλεια της λειτουργίας των νεφρών, σε βάθος μηνών ή ετών και μπορεί να οδηγήσει στην πλήρη απώλεια της νεφρικής λειτουργίας.

Ένα ποσοστό ατόμων με χρόνια νεφρική νόσο θα χρειαστεί τελικά κάποια θεραπεία εξωνεφρικής υποστήριξης (όπως αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση) ή μεταμόσχευση νεφρού. Ορισμένες φορές και η οξεία νεφρική ανεπάρκεια χρειάζεται υποστήριξη με αιμοκάθαρση μέχρι να αντιμετωπισθεί η κατάσταση ή η ασθένεια που την προκάλεσε και να δοθεί ο απαραίτητος χρόνος ώστε να ανακάμψουν και να αναλάβουν τα νεφρά.

Η επιλογή της μεθόδου υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας γίνεται σε συνεργασία με τον ασθενή και επηρεάζεται από ποικιλία παραγόντων όπως η ηλικία του ατόμου, η διαθεσιμότητα κέντρου αιμοκάθαρσης στον τόπο διαμονής του, τα υποκείμενα νοσήματα κ.α.

Τι είναι η Αιμοκάθαρση;

Η αιμοκάθαρση είναι μια διαδικασία κατά την οποία ένα μηχάνημα υποκαθιστά την νεφρική λειτουργία απομακρύνοντας από τον οργανισμό άχρηστες ή τοξικές ουσίες και περιττά υγρά. Αυτό επιτυγχάνεται φιλτράροντας το αίμα του ατόμου μέσα από τον τεχνητό νεφρό. Η έξοδος και η επανείσοδος του αίματος στον οργανισμό πραγματοποιείται μέσω μιας αγγειακής πρόσβασης η οποία μπορεί να είναι είτε φυσικό αρτηριοφλεβικό συρίγγιο είτε προσθετικό αρτηριοφλεβικό μόσχευμα. Με τον όρο αιμοκάθαρση νοείται το σύνολο των μεθόδων εξωνεφρικής κάθαρσης με εξωσωματική κυκλοφορία (αιμοκάθαρση, αιμοδιήθηση, αιμοδιαδιήθηση) και εξαρτάται από το φίλτρο που τοποθετείται στον τεχνητό νεφρό. Γίνεται συνήθως τρεις φορές εβδομαδιαίως και απαιτεί περίπου 4ωρη παρουσία του ατόμου σε μονάδα αιμοκάθαρσης.

Τί είναι η περιτοναϊκή κάθαρση;

Η περιτοναϊκή κάθαρση είναι μια διαδικασία κατά την οποία μια εσωτερική μεμβράνη της κοιλίας, το περιτόναιο, χρησιμοποιείται σαν φυσικό φίλτρο μέσω του οποίου απομακρύνονται από τον οργανισμό άχρηστες ή τοξικές ουσίες και περιττά υγρά και προϋποθέτει την παρουσία καθετήρα στην κοιλία. Αυτό το είδος εξωνεφρικής κάθαρσης μπορεί να είναι είτε συνεχής φορητή κατά την οποία αλλάζει ο ασθενής 4 φορές την ημέρα μόνος του το περιτοναϊκό διάλυμα στο σπίτι, είτε αυτοματοποιημένη- συνεχής κυκλική κατά την οποία ο ασθενής συνδέεται με μηχάνημα για 10-12 ώρες κάθε βράδυ μέσω του οποίου γίνονται οι αλλαγές του διαλύματος.

Ποιές είναι οι επιπτώσεις στην ψυχολογία του ατόμου και των γύρω του;

Κάθε σοβαρή και χρόνια ασθένεια δημιουργεί έντονα συναισθήματα και ψυχολογικές διακυμάνσεις τόσο στον ίδιο τον ασθενή όσο και στο περιβάλλον του. Είναι αναμενόμενο λοιπόν στα άτομα αυτά να υπάρχει λόγω της φύσης και της χρονιότητας της κατάσταση τους κάποια ψυχολογική επιβάρυνση. Η θεραπεία υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας επιφέρει σημαντική αλλαγή στο επίπεδο και την ποιότητα της ζωής τους.

Η συμμόρφωση του ασθενούς είναι ζωτικής σημασίας. Απαιτείται τόσο στην φαρμακευτική αγωγή που πρέπει να λαμβάνει όσο και στις διαιτητικές οδηγίες που πρέπει να ακολουθεί. Ο ασθενής χρειάζεται να τροποποιήσει την δίαιτα του και να συμμορφωθεί σε ορισμένες αλλαγές οι οποίες αφορούν κυρίως περιορισμό στην πρόσληψη υγρών, άλατος, καλίου (το οποίο βρίσκεται στα φρούτα και σε άλλα τρόφιμα) και φωσφόρου και την ικανοποιητική πρόσληψη πρωτεϊνών. Ο ασθενής θα πρέπει να κατανοήσει ότι η δίαιτα κατά την αιμοκάθαρση αποτελεί βασικό και αναπόσπαστο κομμάτι της θεραπευτικής αγωγής και βελτιώνει την ποιότητα ζωής του. Στα άτομα αυτά έχει παρατηρηθεί το παράδοξο της παχυσαρκίας, δηλαδή μια παράδοξη συσχέτιση μεταξύ του αυξημένου δείκτη μάζας σώματος και της καλύτερης επιβίωσης των ασθενών. Ωστόσο η τήρηση μιας ''νεφρικής'' δίαιτας είναι δύσκολη και αγχωτική. Η υπερβολή στους περιορισμούς θα πρέπει να αποφεύγεται, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη πρόσληψη τροφής, σαρκοπενία και υποσιτισμό με δυσμενή έκβαση.

Επίσης απαιτείται ιδιαίτερη εκπαίδευση του ασθενή όσον αφορά την ιδιαίτερη φροντίδα της αγγειακής πρόσβασης και την καθημερινή παρακολούθηση της λειτουργίας της για έγκαιρη ανίχνευση τυχόν σημείων φλεγμονής. Στην περίπτωση της περιτοναϊκής κάθαρσης απαιτείται εκπαίδευση στον τρόπο χειρισμού του μηχανήματος, την φροντίδα του καθετήρα, την αλλαγή του διαλύματος και επαγρύπνηση για τυχόν σημεία περιτονίτιδας. Ορισμένα άτομα δυσκολεύονται να κοιμηθούν συνδεδεμένοι με το μηχάνημα και αυτό επεκτείνεται συχνά και στα άτομα τα οποία κοιμούνται στον ίδιο χώρο μαζί τους.

Τα αιμοκαθαιρόμενα άτομα αισθάνονται μειονεκτικά γιατί δυσκολεύονται να ενταχθούν πλήρως σε όλες τις κοινωνικές εκδηλώσεις. Έχουν μειωμένη διάθεσή για κοινωνικότητα, συντροφικότητα και ερωτική ζωή και αγωνία, ιδίως οι άντρες, για τις ερωτικές τους αποδόσεις. Υπάρχουν περιορισμοί στην επιλογή των δραστηριοτήτων καθώς έχουν μειωμένη φυσική δύναμη και σωματική αντοχή. Ακόμα και η επιλογή του τουριστικού προορισμού για διακοπές είναι δυσχερής δεδομένου ότι θα πρέπει όχι μόνο να υπάρχει κέντρο αιμοκάθαρσης αλλά και διαθέσιμης θέσης στο εν λόγω κέντρο προκειμένου να τον εξυπηρετήσει κατά την διάρκεια της παραμονής του εκεί.

Οι αλλαγές αυτές και οι καθημερινές υποχρεώσεις με τον καιρό γίνονται συνήθεια και αυτοματοποιούνται. Ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά ο κάθε ασθενής και προσαρμόζεται σε αυτήν την νέα, εξαρτημένη από ένα μηχάνημα, καθημερινότητα ποικίλει ανάλογα με τα μέχρι τώρα βιώματα, την ψυχοσύνθεση και τον τρόπο σκέψης του.

Ορισμένα άτομα διακατέχονται από έντονο αρνητισμό, αβεβαιότητα, νευρικότητα, αγωνία, άγχος και φόβο θανάτου. Απομονώνονται από τον κοινωνικό τους περίγυρο ακόμα και από την οικογένεια τους και συχνά εμφανίζουν κατάθλιψη, η οποία χρειάζεται έγκαιρη αναγνώριση και άμεση αντιμετώπιση. Η κατάθλιψη είναι η πιο συχνή ψυχιατρική διαταραχή στα άτομα αυτά και ιδίως τα νεότερα σε ηλικία που δυστυχώς διαλάθει της προσοχής, εάν το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό δεν είναι ευαισθητοποιημένο.

Επομένως είναι σημαντικό να υπάρχει πέρα από το υποστηρικτικό κοινωνικό περιβάλλον και η εξειδικευμένη υποστήριξη που χρειάζεται από ειδικούς της ψυχικής υγείας αλλά και η συμπαράσταση από άλλους νεφροπαθείς στην ίδια κατάσταση, οι οποίοι θα τον βοηθήσουν να προσαρμοστεί στην νέα πραγματικότητα.

Συμπέρασμα

Όταν οι νεφροί δε λειτουργούν πλέον επαρκώς, οι μέθοδοι υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας (αιμοκάθαρση, περιτοναϊκή κάθαρση) υποκαθιστούν μερικώς τη λειτουργία τους απομακρύνοντας από τον οργανισμό άχρηστες ουσίες και υγρά. Αυτό επιφέρει σημαντικές αλλαγές στην καθημερινότητα και τον ψυχισμό του νεφροπαθή και των οικείων του. Οι ψυχικές διακυμάνσεις ή διαταραχές θα πρέπει να αντιμετωπίζονται άμεσα και αποτελεσματικά. Ωστόσο πέρα από το χρόνο που απαιτείται ανά τακτά διαστήματα για την θεραπεία κάθαρσης, τα άτομα αυτά μπορούν να ζήσουν μια φυσιολογική ζωή.

Πηγές:

  • D. L. Longo, A. S. Fauci, D. L. Kasper, S. L. Hauser,J. L. Jameson, J. Loscalzo, Harrison's Principles of Internal Medicine, 18e, vol.1, part 13, chapt. 279-281
  • Nasr M, Hadj Ammar M, Khammouma S, Ben Dhia N, Ghachem A. Haemodialysis and its impact on the quality of life. Nephrol Ther. 2008 Feb;4(1):21-7.
  • Kunz K, Hannedouche T. Obesity in haemodialysis: the paradox. Νephrol Ther. 2009 Jul;5 Suppl 5:S339-45.
  • Kutner NG, Zhangi R, Collins AJ. Health status and quality of live reported buy incident patients after 1 year on hemodialysis or peritoneal dialysis. Nephrol Dial Transplant. 2005 Oct;20(10):2159–67.
  • Watnick S, Kirwin P, Mahhnensmith R, et al. The prevalence and treatment of depression among patients starting dialysis. Am J Kidney Dis. 2003 Jan;41(1):105–10.
Δέσποινα Παυλοπούλου Ειδικός Παθολόγος MD, MSc

Δέσποινα Παυλοπούλου Ειδικός Παθολόγος MD, MSc

Βιογραφικό του συντάκτη και υποβολή ερωτήσεων

Άρθρα του συντάκτη