Ήρθε και στην οικογένειά μας ο κύριος Alzheimer.

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

Με αφορμή τον μήνα Σεπτέμβριο, ο οποίος έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμιος μήνας Νόσου Alzheimer και συγκεκριμένα την 21η Σεπτεμβρίου που έχει ανακηρυχθεί Παγκόσμια ημέρα Νόσου Alzheimer, θα αναφερθούμε σε αυτή τη νόσο που τρομάζει τόσο τον ασθενή όσο και την οικογένειά του. 

Τι είναι η νόσος Alzheimer;

Η νόσος Alzheimer (NA) είναι η πιο συχνή νευροεκφυλιστική νόσος και ευθύνεται για το μεγαλύτερο ποσοστό των περιπτώσεων άνοιας. Είναι μια επίκτητη, μη θεραπεύσιμη και θανατηφόρα νόσος, η οποία περιγράφηκε πρώτη φορά το 1906 από τον Γερμανό νευροπαθολόγο και ψυχίατρο Aloysius Alzheimer, από όπου πήρε και το όνομά της. Εμφανίζεται κυρίως σε άτομα μεγάλης ηλικίας – άνω των 65 ετών – αν και λιγότερο συχνά μπορεί να εμφανιστεί πολύ νωρίτερα σε ηλικία κάτω των 50 ετών. Προσβάλλει άντρες και γυναίκες εξίσου. 

Η ΝΑ είναι συνήθως σποραδική νόσος αλλά μια γενετική βάση μπορεί να προσδιοριστεί στο 5% των περιπτώσεων. Χαρακτηρίζεται από την εναπόθεση στον εγκέφαλο δύο παθολογικών πρωτεϊνών, του β- αμυλοειδούς και της πρωτεΐνης ταυ. Αυτή η εναπόθεση οδηγεί σε δυσλειτουργία και εν συνεχεία θάνατο των νευρικών κυττάρων. Ο εγκέφαλος του ασθενούς με ΝΑ είναι διάχυτα ατροφικός και με μικρότερο βάρος κατά 20% ή και περισσότερο του φυσιολογικού για την αντίστοιχη ηλικία. 

Ποιές είναι οι κλινικές εκδηλώσεις της νόσου Alzheimer;

Η νόσος Alzheimer (ΝΑ) χαρακτηρίζεται από γενικευμένη, προοδευτική εξασθένιση της γνωσιακής λειτουργίας που επηρεάζει το περιεχόμενο αλλά όχι το επίπεδο της συνείδησης. Τα συμπτώματα διαφέρουν σε κάθε ασθενή, συνήθως όμως οι διαταραχές μνήμης είναι το πρωιμότερο σύμπτωμα της νόσου ιδίως η αδυναμία καταγραφής νέων μνημονικών παραστάσεων και πληροφοριών (ο ασθενής δε θυμάται πρόσφατα γεγονότα). Άλλες διανοητικές λειτουργίες που επηρεάζονται στην ΝΑ είναι:

  1. η ομιλία- δυσκολία ανεύρεσης της σωστής λέξης, ο λόγος γίνεται πτωχός, χωρίς συνοχή, μη κατανοητός   
  2. η οπτικοχωρική ικανότητα- ο ασθενής χάνεται συχνά, δε ξέρει πως να ντυθεί ή να φάει (πιο προχωρημένα στάδια) 
  3. οι κατασκευαστικές ικανότητες 
  4. η ικανότητα υπολογισμών 
  5. η κρίση και η επίλυση προβλημάτων.

Ωστόσο, δεν είναι μόνο οι νοητικές ικανότητες που φθίνουν και εμποδίζουν τον ασθενή να αυτοεξυπηρετείται. Στην ΝΑ εμφανίζονται νευροψυχιατρικές και κοινωνικές διαταραχές που δυσκολεύουν περισσότερο την φροντίδα του ασθενούς από την οικογένεια ή τους φροντιστές. Η ταχύτητα εξέλιξης της νόσου ποικίλει από ασθενή σε ασθενή και μπορεί να διαρκέσει από 6 έως 20 έτη.

Ποιά είναι η ψυχολογία και τα συμπεριφορικά συμπτώματα στην νόσο Alzheimer και ποιά η επίπτωσή τους στην οικογένεια?

Οι διαταραχές συμπεριφοράς των ασθενών με ΝΑ απασχολούν αρκετά όσους επιστήμονες ασχολούνται με τη νόσο (Νευρολόγοι, Ψυχίατροι, Ψυχολόγοι) γιατί οι μεταβολές που παρατηρούνται είναι τόσο σημαντικές που δυσχεραίνουν τον ρόλο των περιθαλπόντων. Οι πιο σημαντικές διαταραχές συμπεριφοράς που έχουν παρατηρηθεί είναι η κατάθλιψη, η επιθετικότητα, η απάθεια, το άγχος, η ευερεθιστότητα, οι διατροφικές διαταραχές, η άρση αναστολών, η δυσκολία στην αυτοεξυπηρέτηση, οι επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις, οι παραληρητικές  ιδέες, οι ψευδαισθήσεις, οι διαταραχές ύπνου, οι κραυγές και η βλασφημία. Το μεγαλύτερο ποσοστό των ασθενών με ΝΑ (περίπου το 90%) παρουσιάζουν κάποια από τις προαναφερθείσες συμπεριφορές.Οι διαταραχές συμπεριφοράς ποικίλουν ανάλογα με το στάδιο της ΝΑ.  Στο σοβαρό στάδιο της νόσου οι παραληρητικές ιδέες, η διέγερση, η κατάθλιψη και το άγχος εμφανίζονται πιο συχνά και πιο έντονα. 

Έτσι, το 30% των περιθαλπόντων επηρεάζεται σοβαρά από τα ψυχολογικά συμπτώματα των ασθενών με ΝΑ. Το φορτίο της οικογένειας αλλά και των ατόμων που φροντίζουν τον ασθενή με ΝΑ σχετίζεται με τη συχνότητα των συμπτωμάτων που παρουσιάζουν οι ασθενείς. Πολλές φορές τα άτομα που φροντίζουν ασθενείς με ΝΑ μπορεί να θυμώνουν, να εκνευρίζονται, να μη ξέρουν πώς να συμπεριφερθούν απέναντι στον ασθενή και συχνά μπορεί να εμφανίσουν κατάθλιψη. 

Θεραπεία, αγάπη και υπομονή.

Αρχικά θα πρέπει να υπογραμμίσουμε την σημαντικότητα της διάγνωσης της νόσου. Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό του ασθενούς και σε μια λεπτομερή νευρολογική εξέταση η οποία πρέπει να περιλαμβάνει και ψυχομετρικές δοκιμασίες. Μπορεί να χρειαστούν απεικονιστικές μέθοδοι (αξονική και μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου) καθώς και κάποιες αιματολογικές εξετάσεις, ώστε να μπορεί να γίνει διαφορική διάγνωση από όλα τα πιθανά αίτια που μπορούν να προκαλέσουν άνοια. 

Αφού τεθεί η διάγνωση, ο νευρολόγος μπορεί να χορηγήσει στον ασθενή κάποια φαρμακευτική αγωγή (αναστολέας χολινεστεράσης, μεμαντίνη) που να βοηθήσει την κλινική εικόνα του ασθενούς και να βελτιώσει τις ψυχικές λειτουργίες.

Ωστόσο, υπάρχουν και μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις που μπορούν να βοηθήσουν τον ασθενή αλλά και το οικογενειακό περιβάλλον. Επειδή η άνοια επηρεάζει με διαφορετικούς τρόπους τον κάθε ασθενή, προκαλώντας έτσι ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων, δεν υπάρχει μια στρατηγική φροντίδας που να ταιριάζει σε όλους. Είναι σημαντικό, επίσης, να καταλάβουμε ότι τα συμπεριφορικά και ψυχολογικά συμπτώματα δεν είναι «κακή συμπεριφορά» εκ μέρους του ασθενή. Η απλή προσαρμογή στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και το περιβάλλον μπορεί να κάνει τη διαφορά. 

Μια αποτελεσματική μέθοδος είναι η σωματική άσκηση η οποία φαίνεται να βοηθάει τους ασθενείς να ελαττώσουν την επιθετική συμπεριφορά διότι βοηθά το σώμα να «ξεκουραστεί», να γεμίσει οξυγόνο βελτιώνοντας τη σωστή κυκλοφορία του αίματος και δίνοντας στον ασθενή μια ευεξία που οδηγεί σε χαλάρωση και άρα σε μείωση της επιθετικότητάς του. 

Μια άλλη αποτελεσματική μέθοδος είναι η περιβαλλοντική παρέμβαση. Ο χώρος στον οποίο ζει ο ασθενής θα πρέπει να είναι ειδικά διαμορφωμένος, ώστε να του επιτρέπει να ηρεμεί και να μειώνει το άγχος και τη κατάθλιψή του. Καλό είναι, λοιπόν, ο χώρος του ασθενούς να είναι καθαρός και τακτοποιημένος, ώστε ο ασθενής να μπορεί να «θυμάται» ευκολότερα και να μη μπαίνει στη διαδικασία να ψάχνει τα αντικείμενα στο σπίτι - ενέργεια που πιθανόν να του δημιουργήσει δυσάρεστα συναισθήματα. 

Τέλος, ένας τρόπος για να μειωθεί η κατάθλιψη, η αντικοινωνικότητα, η επιθετική συμπεριφορά, το άγχος, οι παραισθήσεις και οι παραληρητικές ιδέες είναι η συνεχής δημιουργία στόχων τους οποίους ο ασθενής θα πρεπει να εκπληρώνει. Με αυτό τον τρόπο ο ασθενής «ξεχνίεται» με αποτέλεσμα να μειώνονται οι ανεπιθύμητες συμπεριφορές. 

Η νόσος Alzheimer είναι μια νόσος που επηρεάζει τόσο τον ασθενή όσο και την οικογένειά του. Σημαντικό όμως είναι να καταλάβει η οικογένεια το πρόβλημα και με τη βοήθεια ειδικών να μπορεί να το αντιμετωπίσει με υπομονή και αγάπη προς τον ασθενή.

Αγγελική Γεράρδου - Νευρολόγος