Εφηβεία και Ιατρική (μέρος 1ο)

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

H εφηβεία είναι μια αναπτυξιακή περίοδος στην ζωή του ανθρώπου η οποία χαρακτηρίζεται από ραγδαίες βιοσωματικές αλλαγές. Συντελούνται σημαντικές αλλαγές σε επίπεδο σωματικό, συναισθηματικό, νοητικό και κοινωνικό. Αν και η έναρξη της εφηβείας μπορεί να καθοριστεί με σχετική ευκολία γιατί αντιστοιχεί με τις πρώτες εκφράσεις των σεξουαλικών χαρακτηριστικών (τριχοφυΐα εφηβαίου, μασχάλης, προσώπου και βράγχος φωνής σε αγόρια, τριχοφυΐα εφηβαίου, μασχάλης και ανάπτυξη στήθους σε κορίτσια), η ηλικία στην οποία αρχίζουν αυτές οι ορμονικές αλλαγές αλλά και η διάρκειά της ποικίλει. 

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ως έφηβος ορίζεται κάθε άτομο ηλικίας μεταξύ 10 -19 ετών. Στο διάστημα αυτό συντελείται το σύνολο των αλλαγών, βιολογικών και ανατομικών, που θα οδηγήσουν στο σώμα του ενήλικα και στην ικανότητα αναπαραγωγής. Παράλληλα με τις ορμονικές και νευροαναπτυξιακές αλλαγές συμβαίνουν σε συνδυασμό και οι ψυχοκοινωνικές - συναισθηματικές αλλαγές καθώς και η αύξηση των γνωστικών και πνευματικών ικανοτήτων. Επομένως, τόσο η σωματική ανάπτυξη και η σεξουαλικότητα του εφήβου όσο και η νοημοσύνη, τα ενδιαφέροντα του και οι συναισθηματικοί του δεσμοί σταδιακά ωριμάζουν.

Ο έφηβος προσπαθεί να συμβαδίσει με τις αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα του και να τις δεχτεί χωρίς να είναι αρκετά ώριμος σε ψυχικό επίπεδο. Αισθάνεται φόβο ή / και θυμό για τις αλλαγές αυτές που δεν μπορεί να ελέγξει, συστολή, ντροπή, απογοήτευση αλλά και έξαψη για την πρωτόγνωρη σεξουαλικότητα που βιώνει, παρορμητικότητα αλλά και αίσθημα ευθύνης αφού πλέον έχει τη δυνατότητα σχετικής αυτονομίας από τους γονείς, θλίψη, αποξένωση, δυσφορία και άγχος καθώς ψάχνει τρόπους περισσότερο ή λιγότερο αποτελεσματικούς για να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα και να ορίσει την προσωπική του ταυτότητα. Άλλωστε η ''κρίση της εφηβείας'' αναφέρεται σε μια προσωρινή αποδιοργάνωση του ψυχισμού του καθώς σε αυτήν την μεταβατική περίοδο από την παιδική ηλικία στην ενήλικο ζωή, παράλληλα με τις βιολογικές αλλαγές που συντελούνται ερήμην του, ο έφηβος κάνει επιλογές που θα καθορίσουν τη ζωή του και αρχίζει να κατανοεί τί σημαίνει το να φέρει την ευθύνη των επιλογών του.

Εφηβεία και Υγεία

Η περίοδος της εφηβείας είναι από τα πιο κρίσιμα χρόνια για την υγεία του ατόμου.  Πολλές συμπεριφορές όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση οινοπνεύματος και η παχυσαρκία διαμορφώνονται κατά τη διάρκειά της και έχουν επιπτώσεις στην υγεία καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Ο τακτικός ιατρικός έλεγχος είναι εξίσου σημαντικός όπως ήταν στην παιδική ηλικία προκειμένου να παραμείνει υγιής. 

Σε αυτήν την ιδιαίτερη περίοδο τη ζωής του, ο έφηβος έχει απαιτήσεις και συγκεκριμένες ανάγκες από τον γιατρό του. Δεν είναι πια ένα παιδί αν και εξαρτάται ακόμα από τους γονείς του για υγειονομική κάλυψη. Ωστόσο, στα πλαίσια της γενικότερης αυτονομίας από τους γονείς του αρχίζει να συμμετέχει στην δική του υγεία και ευεξία. Η πρόληψη και η έγκαιρη ενημέρωση είναι ο μόνος τρόπος να προστατευτούν οι έφηβοι όταν τίθενται σοβαρά θέματα για την υγεία.  Μελέτες έχουν δείξει ότι οι έφηβοι είναι δεκτικοί στις συστάσεις των ιατρών και σταμάτησαν επιβλαβείς συμπεριφορές, όπως το κάπνισμα, έπειτα από επισήμανση των επιπτώσεων στην υγεία και την ιατρική σύσταση διακοπής τους.

Οι ανάγκες των εφήβων είναι τόσο ιδιαίτερες που για την σφαιρική και ολιστική προσέγγισή τους στο εξωτερικό υπάρχουν ομάδες εξειδικευμένες στα θέματα και στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι έφηβοι και ασχολούνται αποκλειστικά με αυτό. Οι ομάδες αυτές αποτελούνται από ιατρούς εξειδικευμένους στην εφηβική ιατρική, γυναικολόγους, νοσηλευτές, ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί στα ιατρικά και συναισθηματικά θέματα που αντιμετωπίζουν πολλοί έφηβοι. 

Πέρα από την διερεύνηση τυχόν ασθένειας, ο γιατρός θα πρέπει να εστιάσει και ουσιαστικά να εκμαιεύσει τυχόν ανησυχίες και ανασφάλειες. Το σώμα του τού φαίνεται άγνωστο, ενδεχομένως να ντρέπεται για αυτό και να υπάρχουν διάφορα θέματα που τον προβληματίζουν. Προκειμένου να ενταχθεί σε ομάδες θα θελήσει να δοκιμάσει αλκοολούχα ποτά, κάπνισμα, σκουλαρίκια, τατουάζ, παράνομες ουσίες και παραβατικές συμπεριφορές. Επίσης, προκειμένου να καλύψει τις σεξουαλικές του ανάγκες συχνά επιδίδεται σε μη ασφαλείς συνευρέσεις.

Η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση είναι ένα μείζον θέμα που πρέπει να εξετασθεί. Αν και χρειάζεται να ξεκινήσει από μικρή ηλικία μέσα στην οικογένεια, ο γιατρός που έχει απέναντι του έναν έφηβο είναι αναγκαίο να βεβαιωθεί ότι έχει όντως διαπαιδαγωγηθεί σεξουαλικά. Θα συζητήσει μαζί του για τις προφυλάξεις που χρειάζεται να παίρνει στο σεξ, θα τον ενημερώσει για τα μολυσματικά νοσήματα που μεταδίδονται με τη σεξουαλική επαφή, για την αναγκαιότητα και την σωστή χρήση της αντισύλληψης. Ο ιός HIV με επακόλουθο το AIDS, οι ηπατίτιδες Β και C, η γονόρροια, τα κονδυλώματα καθώς και η ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη που συνήθως οδηγεί σε άμβλωση (έκτρωση) είναι σοβαρά θέματα υγείας που πρέπει να γνωρίζουν τόσο τα αγόρια όσο και τα κορίτσια που βρίσκονται στην εφηβεία. 

Επίσης πέρα από την αναπαραγωγική υγεία, τα ναρκωτικά, οι διατροφικές διαταραχές, οι διαταραχές της εμμήνου ρύσεως (περίοδος), οι αλλαγές στη διάθεση, τυχόν αμφιβολίες σχετικά με τη σεξουαλική ταυτότητα, τυχόν τραυματισμοί, η ύπαρξη σωματικής ή συναισθηματική πίεσης, καταχρηστικής ή ανεπιθύμητης σεξουαλικής επαφής αλλά και ενδεχόμενα προβλήματα στο σπίτι ή το σχολείο, είναι θέματα που πρέπει να προσεγγιστούν. 

Πηγές:

  • Hum A.M. , Robinson L.A., Jackson A. A. , Ali K.S.  Physician Communication Regarding Smoking and Adolescent Tobacco Use. Pediatrics. 2011 Jun; 127(6): e1368–e1374.
  • Kail, RV. Cavanaugh JC (2010). Human Development: A Lifespan View (5th ed.). Cengage Learning, p. 296. 
  • Marcell AV. Adolescence. In: Kliegman RM, Behrman RE, Jenson HB, Stanton BF, eds. Nelson Textbook of Pediatrics. 18th ed. Philadelphia, Pa: Saunders Elsevier; 2007:chap 12
  • Τσίτσικα Α, Χρούσος Γ. Η υγεία της εφηβικής ηλικίας ως προτεραιότητα της σύγχρονης ιατρικής πραγματικότητας. Δελτίο Α΄ Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών 2005, 52(4): 370-375. 
  • Adolescent Health Care: A Practical Guide by Larry Neinstein 
  • American College of Obstetricians and Gynecologists. Confidentiality in adolescent health care. In: Health Care for Adolescents. Washington, DC: ACOG; 2003:25-35.

Διαβάστε το δεύτερο μέρος του άρθρου εδώ:

 Εφηβεία και Ιατρική: Προσεγγίζοντας τον έφηβο ασθενή. (μέρος 2ο)