Δεν είμαι ψυχολόγος, είμαι φυσικοθεραπευτής (I’m not a psychologist, I’m a physiotherapist)

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

Ίσως κάποιος αναρωτηθεί σχετικά με το τι γυρεύει ένας φυσικοθεραπευτής σε μια διαδικτυακή κοινότητα που ασχολείται με την ψυχική υγεία. Πέρα των μυθευμάτων που προσδιορίζονται συχνά και καταχρηστικά με τον επιθετικό προσδιορισμό ‘’ψυχοσωματικά’’, η απουσία οποιασδήποτε εμπεριστατωμένης σύνδεσης μεταξύ ψυχής και σώματος (βιολογίας) σε μεγάλο τμήμα του πληθυσμού είναι έκδηλη. Έτσι, ο σύγχρονος φυσικοθεραπευτής οφείλει να εξηγεί στους ασθενείς του τον τρόπο αλληλεπίδρασης μεταξύ της ψυχικής κατάστασης και του όποιου μυοσκελετικού προβλήματος, χωρίς ωστόσο αυτή του η ενέργεια να τον καθιστά ειδικό ψυχολόγο. Απλώς υποδεικνύεται η βιοψυχοκοινωνική σκοπιά (biopsychosocial model) με την οποία αντιλαμβάνεται την διαδικασία επίλυσης της εκάστοτε δυσλειτουργίας.

Ο αιώνας της νευροεπιστήμης

Κατά τις τελευταίες δυο δεκαετίες, η άνθιση των νευροεπιστημών συνέβαλε αποφασιστικά στην θεωρητική και πρακτική θωράκιση όλων των επαγγελμάτων υγείας, ανεξαιρέτως. Ο κλάδος της φυσικοθεραπείας που ασχολείται πρωτίστως με τον τρόπο οργάνωσης της κίνησης στον ανθρώπινο οργανισμό, ωφελήθηκε σε τέτοιο σημείο που μπόρεσε επιτέλους να χαράξει μια νέα πορεία, μακριά από τους δογματισμούς του παρελθόντος, με κατεύθυνση την εφαρμογή της αδιάσειστης επιστημονικής απόδειξης στην καθημερινή κλινική πράξη (evidence- based practice).

Τα νεα επιστημονικά δεδομένα φανέρωσαν με μεγαλύτερη σαφήνεια το ρόλο του νευρικού συστήματος σε κάθε λειτουργία του ανθρώπινου σώματος. Η σπουδαιότητα του εγκεφαλικού φλοιού αναβαθμίστηκε ιεραρχικά (δομικά και λειτουργικά), ενώ προσομοιάστηκε με μια εκτεταμένη επιφάνεια η οποία βρίσκεται σε διαρκή δυναμική κατάσταση, μεταβάλλοντας την μορφολογία της ανάλογα (νευροπλαστικότητα), προκειμένου να καταγράψει κάθε κινητική εμπειρία του σώματος. Αυτό σημαίνει ότι όλα τα κινητικά σχήματα αποτυπώνονται σε αυτήν την πολύπλοκη νευρολογική δομή με τέτοιο τρόπο, ώστε όσο μεγαλύτερος έλεγχος χρειάζεται για την πραγματοποίηση μιας κίνησης, τόσο περισσότερος χώρος αντιπροσώπευσης απαιτείται από τον εγκεφαλικό φλοιό.

Η αλγαισθησία ως μέσο αλληλεπίδρασης μεταξύ ψυχής και σώματος

Ισχυρές ποιοτικά έρευνες αποδεικνύουν ότι το φαινόμενο της πλαστικότητας του νευρικού ιστού επηρεάζεται από την παρουσία πόνου ή άλλων ενοχλητικών συμπτωμάτων στην περιφέρεια (κορμός, άκρα) σε τέτοιο βαθμό που φτάνει να δημιουργούνται μόνιμες δομικές αλλοιώσεις στην αρχιτεκτονική του φλοιού, ικανές να υπονομεύσουν την ποιότητα υποστήριξης του ίδιου του κινητικού σχήματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι για κάθε τέτοια καταγραφή συμμετέχουν όλες οι αισθήσεις κι επειδή ο πόνος δεν είναι τίποτα άλλο από μια αισθητική εμπειρία, η αλληλεπίδραση μεταξύ πόνου και κίνησης είναι κάτι περισσότερο από έκδηλη.

Εξαιτίας του γεγονότος ότι ο πόνος είναι μια αισθητική εμπειρία, οι παράμετροι που τον χαρακτηρίζουν επηρεάζονται σημαντικά από την γενικότερη συμπεριφορά του ατόμου. Κατά συνέπεια, η κινητική εμπειρία φτάνει να αλληλεπιδρά σημαντικά με την εκάστοτε ψυχική κατάσταση. Η απουσία αλγαισθησίας (πόνου) είναι κρίσιμη για την έκβαση της φυσικοθεραπευτικής αποκατάστασης και ακόμη κι αν πρόκειται για ένα θέμα με ιδιαίτερο υποκειμενισμό, είναι ασφαλές να ειπωθεί ότι όταν κάποιος που πονά βρίσκεται σε άσχημη ψυχική κατάσταση (άγχος, ανασφάλεια), είναι δυνατό να βιώνει ακόμη μεγαλύτερη ενόχληση από αυτήν που θα ένιωθε υπό καλύτερες συνθήκες.

Η αντιμετώπιση του πόνου ως φυσικοθεραπευτικό μέσο

Η ανάγκη για ενημέρωση των ασθενών σχετικά με τον τρόπο σύνδεσης των μυοσκελετικών συμπτωμάτων τους με την γενικότερη ψυχική τους κατάσταση αποτελεί μέρος της θεραπείας και σε καμιά περίπτωση δεν θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως ευκαιρία κατασπατάλησης του θεραπευτικού χρόνου, μέσω της παράθεσης εγκυκλοπαιδικών γνώσεων. Η ενημέρωση για τους διάφορους αλγογόνους μηχανισμούς που δύνανται να πυροδοτούνται στον οργανισμό, φαίνεται πως ενεργοποιεί μια σειρά φυγόκεντρων αναχαιτιστικών οδών (από το κέντρο προς την περιφέρεια) μέσω των οποίων ο ασθενής πολύ σύντομα νιώθει περισσότερο ασφαλής κι άρα λιγότερο πόνο.

Η επίδραση της συμπεριφοράς στην αποκατάσταση

Η συνεργασία με την ομάδα του ΨυχολοΖήν αποσκοπεί στην παρουσίαση έγκυρων θεραπευτικών μεθόδων που χρησιμοποιούνται από τη σύγχρονη νευρομυοσκελετική φυσικοθεραπεία (musculoskeletal physiotherapy) και που εκλαμβάνουν ως απόλυτα δεδομένη την αλληλεπίδραση μεταξύ της κινητικής και ψυχικής κατάστασης του ατόμου. Στόχος είναι η εξοικείωση του κοινού με τον τρόπο που διαμορφώνεται κάθε αξιόπιστος κλινικός συλλογισμός (clinical reasoning approaches) προκειμένου να αντιμετωπιστεί οποιαδήποτε μυοσκελετική δυσλειτουργία. Στην θεραπευτική διαδικασία, η ψυχική κατάσταση του ασθενούς αποτελεί πάντοτε ένα σημαντικό στοιχείο για την εξαγωγή ασφαλών κι αξιόπιστων συμπερασμάτων.

Πηγές:

*ο τίτλος είναι δανεικός από την ομιλία του Mark Jones στο συνέδριο της IFOMPT (Rotterdam 2008) με τίτλο "I’m not a psychologist, I’m a physiotherapist".

  • Gatchel R. et al. (2007): The biopsychosocial approach to chronic pain: Scientific advances and future directions. Psychological Bulletin;133(4),581-624.
  • Jones M. and Rivett D. (2004): in Clinical reasoning in manual therapy. Elsevier: England. 

  • Jones M. (2006): Challenges in applying best evidence to physiotherapy. IJAHSP 
4(3):pp.1-8. 

  • Jones M. (2008): I’m not a psychologist, I’m a physiotherapist. International IFOMPT 
Conference; Rotterdam. 

  • Moseley L. (2004): Graded motor imagery is effective for long-standing complex regional pain syndrome: a randomized controlled trial. Pain;108:192-198. 

  • Moseley L. (2006): Graded motor imagery for pathologic pain: a randomized controlled trial. Neurology;67:2129-2134. 

  • Moseley L (2009): Reflections, imagery, and illusions: the past, present and future of training the brain in CRPS: review article. RSDSA;22(1):9-10. 

  • Rizzolatti G., Fabbri-Destro M. and Cattaneo L. (2009): Mirror neurons and their clinical relevance: review article. Nature Clinical Practice-Neurology;5(1):24-34. 

  • https://www.iasp-pain.org
  • https://www.physio-pedia.com/Cognitive_Behavioural_Therapy