ALERT: Η αϋπνία προκαλεί φλεγμονή και σκοτώνει!

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

«Πλάτων έφησε τον μεν ύπνον ολιγοχρόνιον θάνατον,
τον δε θάνατον πολυχρόνιον ύπνον»

«Καθεύδων ουδείς ουδενός άξιος, ουδέν μάλλον του μη ζώντος» («Αν κοιμάται κανείς, δεν είναι άξιος για τίποτα, όχι περισσότερο από κάποιον που δεν είναι ζωντανός»), πάλι του Πλάτωνος – ίσως ένα γνωμικό με κοινωνική σκοπιμότητα. Η ανθρωπότητα δεν είχε ιδέα για τον ύπνο και τις διαδικασίες που σχετίζονται με αυτόν μέχρι σχετικά πρόσφατα. Τα μυστικά του εγκεφάλου ήταν ένα «μαύρο κλειστό κουτί» έως την δεκαετία του ’90. Κι όμως, ο ύπνος είναι πολύ σημαντικός, είναι ζωή και η έλλειψή του προκαλεί ασθένειες!

Σωρεία επιστημονικών μελετών αναδεικνύουν την σημασία του ποιοτικού ύπνου για την ανθρώπινη υγεία. Οι επιστημονικές εταιρίες ύπνου συστήνουν ότι η κατάλληλη διάρκεια ύπνου για τους ενήλικες 18-64 ετών είναι επτά έως εννέα (7-9) ώρες. Πάνω, όμως, από το 30% του πληθυσμού κοιμάται έξι (6) ώρες ή λιγότερο ή κοιμάται διακοπτόμενα. Ο ανεπαρκής ή διακοπτόμενος ύπνος προκαλεί σημαντικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής και την απόδοση στην εργασία. Πέραν του προφανούς, σχετίζεται με αύξηση του κινδύνου για θάνατο καθώς και πολλές νόσους του καρδιαγγειακού, του αναπνευστικού, τον σακχαρώδη διαβήτη, την παχυσαρκία. Τέσσερις ώρες ύπνου συγκρινόμενες με επτά ώρες αυξάνουν τον κίνδυνο για έμφραγμα του μυοκαρδίου, στεφαναία νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια και αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο κατά 30-50% ανεξάρτητα από άλλους παράγοντες κινδύνου. Ένας πρόσφατα αναγνωρισμένος παράγοντας κινδύνου για στεφανιαία νόσο, η υπνική άπνοια (όπου ο ύπνος διακόπτεται πολλές φορές κατά την διάρκεια της νύχτας), αυξάνει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακή θνητότητα έως και επτά φορές. Η μεγαλύτερη συστηματική ανασκόπηση ανεξάρτητων μελετών που περιέλαβαν 1.382.999 συμμετέχοντες επιβεβαίωσε ότι η μικρή διάρκεια ύπνου αυξάνει τον κίνδυνο για θάνατο από κάθε αιτία κατά 12% περίπου. Σήμερα, η έλλειψη ποιοτικού ύπνου έχει αναγνωριστεί όχι μόνο ως ένα πρόβλημα δημόσιας υγείας αλλά και ως παράγοντας που επιδρά στην οικονομία καθότι επηρεάζει την παραγωγικότητα και αυξάνει τα κόστη υγείας.

Τα αίτια σχετίζονται με την εντατικοποίηση της εργασίας και το άγχος της καθημερινής ζωής. Φυσικά, όποιοι δουλεύουν νύχτα είναι υποχρεωμένοι να υποστούν τις συνέπειες. Μάλιστα, εργαζόμενοι σε περιβάλλοντα υψηλών απαιτήσεων και εργασιακού στρες, που παραλλήλως έχουν δυσκολία στην έναρξη ή και διατήρηση του ύπνου, παρουσιάζουν 56% και 76% περισσότερα καρδιαγγειακά επεισόδια (θανατηφόρα και μη) ενώ σε όσους έχουν και τα δύο ο κίνδυνος σωρευτικά είναι τριπλάσιος σε σχέση με τους υπόλοιπους εργαζόμενους! Τα ποσοστά των διαταραχών του ύπνου είναι πολύ μεγαλύτερα όμως σε ψυχιατρικές νόσους ή σοβαρές ψυχολογικές διαταραχές και η ποιότητα του ύπνου είναι διαγνωστικό κριτήριο που λαμβάνεται σοβαρά υπόψιν στην εκτίμηση του ασθενούς. Οι ψυχώσεις, η διπολική διαταραχή, το σύνδρομο μετατραυματικού στρες, οι σοβαρές διαταραχές θυμικού όπως οι αγχώδεις διαταραχές, προκαλούν σοβαρές και δυσίατες επιπτώσεις στον ύπνο. Ακόμα και οι φοιτητές, παρουσιάζουν ήπιες παραϋπνίες, δηλαδή διαταραχές όπως αφυπνίσεις με σύγχυση σε ποσοστό 13,5%.

Δύο νέες έρευνες ανέδειξαν όμως τον ανεξάρτητο ρόλο του ύπνου πέραν της κοινωνικοοικονομικής επίδρασης ή των διαταραχών της ψυχικής σφαίρας. Η Susanna Larsson από το Karolinska και ο Hugh Markus από το Cambridge έδειξαν ότι άνθρωποι που φέρουν γονιδιακές παραλλαγές που ευνοούν την αϋπνία, έχουν κληρονομούμενο αυξημένο κίνδυνο για στεφανιαία νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια, αρρυθμίες και αγγειακά εγκεφαλικά έως και 16%. Η μεγάλη έκπληξη της φετινής χρονιάς όμως ήταν η πρωτοποριακή μελέτη του Cameron McAlpine από το εργαστήριο του Filip Swirski στο Γενικό Νοσοκομείο Μασσαχουσέτης στην Βοστώνη. Μέσα από εκτεταμένες πειραματικές μελέτες σε ζωικά μοντέλα, απέδειξαν ότι ο διακοπτόμενος ύπνος αυξάνει σημαντικά την αθηρωσκλήρωση των αγγείων γιατί καταστέλλεται στον υποθάλαμο του εγκεφάλου η παραγωγή ενός νευροπεπτιδίου, της υποκρετίνης, το οποίο επιδρά ενδοκρινικά στον μυελό των οστών και αυξάνει την κυκλοφορία μονοκυττάρων, που με την σειρά τους ενισχύουν την φλεγμονή στην αθηροσκλήρωση. Δηλαδή, η έλλειψη ύπνου πήρε θέση ανάμεσα στους παράγοντες που προκαλούν αυξημένη φλεγμονή στα αγγεία μας, τον κυρίαρχο μηχανισμό πρόκλησης των καρδιαγγειακών παθήσεων. Μάλιστα, απέδειξαν ότι η υποκρετίνη δρα ανεξάρτητα από τις «ορμόνες του στρες» τις κατεχολαμίνες, οι οποίες αυξάνονται πολύ π.χ. στην υπνική άπνοια.

Σήμερα, λοιπόν, που γνωρίζουμε την ύπαρξη του άξονα Ύπνος – Μυελός των οστών – Φλεγμονή, έχουμε κάθε στοιχείο για να αναγνωρίσουμε την σημασία της έλλειψης ύπνου στην προσωπική και την Δημόσια Υγεία!

υ.γ.: αλίμονο στους εργαζόμενους στα νοσοκομεία!

Νίκος Ανουσάκης-Βλαχοχρήστου
Στρατιωτικός Ιατρός, Ειδ/νος Καρδιολόγος, Ν.Ν.Α.
Διδακτορικός ερευνητής, Ιατρική σχολή Ε.Κ.Π.Α. & Ι.ΙΒ.Ε.Α.Α.

Πηγές:

  • Sleep Duration and All-Cause Mortality: A Systematic Review and Meta-Analysis of Prospective Studies. F. Cappuccio et al, Sleep, 2010
  • Association of sleep duration with mortality from cardiovascular disease and other causes for Japanese men and women: the JACC study. Ikehara et al, Sleep, 2009
  • Why sleep matters-the economic costs of insufficient sleep. Hafner et al, Rand Health Q, 2017
  • Psychiatric disorders and sleep, Krystal A, Neurol Clin, 2013
  • Prevalence of parasomnias and correlation with anxious and depressing disorders in student population. N. Anousakis-Vlachochristou et al, 4th International Congress on Brain and Behaviour, 2009 (1st poster prize)
  • Genetic liability to insomnia and cardiovascular disease risk, S. Larsson and H. Markus, Circulation, 2019
  • Sleep modulates haematopoiesis and protects against atherosclerosis. C. McAlpine et al, Nature, 2019
  • Combined effect of work stress and impaired sleep on coronary and cardiovascular mortality in hypertensive workers: The MONICA/KORA cohort study. J. Li et al, Eur J Prev cardiol 2019