Η Σημασία της Συμμόρφωσης των Ασθενών στην Θεραπεία. Πώς επηρεάζεται από την σχέση ιατρού-ασθενή;

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

Η ιατρική επιστήμη έχει εξελιχθεί τόσο πολύ ώστε πλέον ασθένειες οι οποίες στο παρελθόν οδηγούσαν προοδευτικά σε αναπηρία ή θάνατο, μέσω της έγκαιρης παρέμβασης και της ενδεδειγμένης φαρμακευτικής αγωγής, μπορούν να ρυθμιστούν επαρκώς αναχαιτίζοντας την εξέλιξή τους και προλαμβάνοντας ή έστω καθυστερώντας τις επιπτώσεις τους στην υγεία και την ζωή των ασθενών. 

Η συμμόρφωση στη θεραπεία.

Η συμμόρφωση του ασθενή στην χορηγηθείσα αγωγή είναι ζωτικής σημασίας ανεξάρτητα από  την πάθηση για την οποία συνταγογραφήθηκε. Εξίσου σημαντικό είναι να λάβει ο ασθενής το πλήρες σχήμα αντιβιοτικής αγωγής ή την καθημερινή αγωγή για την ρύθμιση του σακχάρου του, όσο το να τηρήσει τις οδηγίες διατροφής ή άσκησης που του δόθηκαν στα πλαίσια μιας υγιεινοδιαιτητικής παρέμβασης.

Δυστυχώς όμως πολλοί ασθενείς δεν συμμορφώνονται επαρκώς στην αγωγή που πρέπει να λαμβάνουν ώστε να αντιμετωπιστεί η νόσος τους, με αποτέλεσμα να επιβαρύνεται η υγεία και η ποιότητα της ζωή τους. Αυτή η μη συμμόρφωση αφορά είτε στην μη λήψη της αγωγής, είτε στην λήψη άλλης (μειωμένης ή αυξημένης) δοσολογίας, είτε στην λανθασμένη λήψη σωστής ή λάθος δοσολογίας, είτε στον λάθος χρονισμό της λήψης αγωγής. Με άλλα λόγια, ο ίδιος ο ασθενής καθορίζει πώς και πότε και εάν θα πάρει την φαρμακευτική αγωγή. 

Η σχέση ιατρού-ασθενή.

Ωστόσο, επειδή η θεραπεία συνήθως είναι μακροχρόνια, ο ασθενής  συμμορφώνεται καλύτερα όταν συμμετέχει και αυτός στην απόφαση παρέμβασης και την επιλογή αγωγής, ώστε αυτή να είναι μέρος της ευθύνης του. Επίσης, η σχέση εμπιστοσύνης που έχει διαμορφώσει με τον γιατρό του, αποτελεί βασικό λόγο συμμόρφωσης με τη θεραπευτική αγωγή που εκείνος του προτείνει. Αυτή η ''θεραπευτική συμμαχία'', τον παροτρύνει να δεσμευτεί στην θεραπεία που επέλεξαν και να την ακολουθεί πιο τυπικά ώστε να αποδώσει το μέγιστο αποτέλεσμα. 

Παράγοντες μη συμμόρφωσης.

Επιδημιολογικές και στατιστικές μελέτες έχουν δείξει ότι το ποσοστό των ασθενών που δεν συμμορφώνεται στη θεραπεία κυμαίνεται ανάλογα με την πάθηση από 12 έως και 63%, με το μεγαλύτερο ποσοστό να παρουσιάζεται σε ασθενείς με χρόνιες ή ψυχιατρικές παθήσεις. Επίσης, τα ποσοστά της συμμόρφωσης είναι καλύτερα σε νόσους που προκαλούν συμπτώματα όπως ζάλη, πόνο ή τάση προς έμετο, απ' ότι σε ''ασυμπτωματικές - σιωπηλές και αθόρυβες'' νόσους όπως η κατάθλιψη, η οστεοπόρωση ή ο σακχαρώδης διαβήτης.

Σε αυτό συμβάλουν πολλοί και ποικίλοι παράγοντες. Ορισμένοι από αυτούς αφορούν στον ίδιο τον ασθενή, το κοινωνικό-οικονομικό και μορφωτικό του επίπεδο και το οικογενειακό του περιβάλλον. Άλλοι σχετίζονται με την ίδια την πάθηση ή την αγωγή που επιλέχθηκε.

Η πάθηση ανάλογα με την φύση της απαιτεί ορισμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής του ατόμου, το οποίο προσπαθεί ήδη να δεχτεί και να διαχειριστεί την ιδέα της νόσου του.  Απαιτείται τακτική ιατρική παρακολούθηση, φαρμακευτική αγωγή συχνά με συνδυασμό φαρμάκων, ενδεχομένως επεμβατική παρέμβαση ή πολλαπλές νοσηλείες. Επηρεάζεται και η ψυχολογία του ασθενή καθώς η πάθηση διαταράσσει την συνηθισμένη ομαλότητα του τρόπου ζωής του, επεμβαίνοντας στην ανεξαρτησία του, την εργασία του και τις διαπροσωπικές του σχέσεις. 

Συχνά, ο ασθενής ξεχνάει ή δεν θυμάται ή δεν βλέπει να πάρει σωστά τα φάρμακά του, γεγονός που παρατηρείται συχνότερα σε ασθενείς προχωρημένης ηλικίας, οι οποίοι πάσχουν από περισσότερες από μία παθήσεις για τις οποίες παίρνουν πολλά και διαφορετικά φάρμακα. Επίσης, η κατανόηση των οδηγιών χρήσης της αγωγής, ο τρόπος χορήγησής της (από του στόματος, εισπνεόμενη, ενέσιμη), η ευχρηστότητα της συσκευής και η απαιτούμενη συχνότητα της λήψης της παίζουν σημαντικό ρόλο στην συμμόρφωση του. 

Ορισμένες φορές τα φάρμακα εμφανίζουν ανεπιθύμητες παρενέργειες οι οποίες δεν πρέπει παραβλέπονται καθώς μειώνουν την συμμόρφωση του ασθενούς θεωρώντας ότι το συγκεκριμένο φάρμακο τον πειράζει ή του κάνει κακό.

Επιπλέον λόγω της οικονομικής κρίσης, πολλοί ασθενείς αντιμετωπίζουν είτε δυσκολίες προσβασιμότητας στο σύστημα υγείας είτε δυσκολίες πρόσβασης στην θεραπεία και επιλέγουν τελικά αυτό που θεωρούν σημαντικότερο, κατά την κρίση τους.

Επομένως, η συμμόρφωση του ασθενή στην συνιστώμενη αγωγή επιτυγχάνεται μέσω της σχέση εμπιστοσύνης που έχει αναπτυχθεί μεταξύ του ιδίου και του θεράποντα ιατρού, της ενεργού συμμετοχής του ασθενή στην επιλογή του θεραπευτικού πλάνου, και της επιλογής της πιο αποτελεσματικής, εύκολης στην χρήση και με τις λιγότερες παρενέργειες θεραπείας και την εκπαίδευση του ασθενή σε αυτήν.

Πηγές:

  • Alikari V. & Zyga S. (2014). Conceptual analysis of patient compliance in treatment. Health Science Journal 8:179-186.
  • Claesson A., Toth-Pal E., Piispanen P. & Salminen H. (2015). District nurse’s perceptions of osteoporosis management: a qualitative study. Osteoporos Int 26:1911-8.
  • Jin J., Grant ES., Vernon MSO. & Shu CL. (2008). Factors affecting therapeutic compliance: A review from the patient’s perspective. Therapeutics and Clinical Risk Management 4:269-286.
  • WHO (2003). Adherence to long-term therapies - Evidence for action, World Health Organisation, Geneva, Switcherland. Available at:http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/42682/1/9241545992.pdf[Accessed: 6 Sept 2017].
  • Weycker D., Macarios D., Edelsberg J. & Oster G. (2007). Compliance with osteoporosis drug therapy and risk of fracture. Osteoporos Int 18:271-7.