HIV και AIDS, δυσκολίες και συναισθηματικές επιπτώσεις

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

Η λοίμωξη με τον ιό ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας (HIV) και το σύνδρομο επίκτητης ανοσοανεπάρκειας (AIDS), αναφέρονται συχνά μαζί ως HIV/AIDS. Είναι μια νόσος η οποία παρεμβαίνει στο ανοσοποιητικό σύστημα και παρεμποδίζει τη λειτουργία του με αποτέλεσμα μια ευπάθεια σε λοιμώξεις και όγκους. Αποτελεί ένα μείζον πρόβλημα καθώς επηρεάζει την υγεία και την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων παγκοσμίως. Σε ορισμένες περιοχές ιδίως στην υποσαχάρια Αφρική έχει πάρει τον χαρακτήρα πανδημίας. Εάν το άτομο έχει μολυνθεί από τον HIV είναι φορέας, δηλαδή ο ιός υπάρχει στο αίμα και μπορεί να μεταδοθεί αλλά το άτομο είναι ασυμπτωματικό, ενώ εάν το άτομο εμφανίσει συμπτωματολογία της νόσου τότε πάσχει από AIDS. Και στις δυο περιπτώσεις το άτομο χαρακτηρίζεται οροθετικό λόγω της ορομετατροπής που προκαλεί ο ιός στο ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού.

Ο κυριότερος τρόπος μετάδοσης του HIV είναι μέσω της σεξουαλικής επαφής ανεξαρτήτως τον σεξουαλικό προσανατολισμό του ατόμου. Επίσης μεταδίδεται με την μετάγγιση αίματος, μέσω ανταλλαγής μολυσμένων συρίγγων και βελονών και από τη μητέρα στο παιδί κατά την εγκυμοσύνη, τον τοκετό και τον θηλασμό. Ο HIV δεν μεταδίδεται μέσω της χειραψίας, της αγκαλιάς, του φιλιού, της κοινωνικής επαφής και της καθημερινής συναναστροφής με άτομα HIV/AIDS.

Η προφύλαξη των ατόμων από τoν HIV/AIDS επιτυγχάνεται πρωταρχικά μέσω ασφαλών σεξουαλικών πρακτικών (χρήση προφυλακτικού) ώστε να προφυλάξουν την ατομική τους υγείας και την υγεία του/-ης συντρόφου τους από τον ιό. Επιπλέον ο τακτικός ιατρικός έλεγχος (HIV test) σε άτομα με ενεργό σεξουαλική ζωή επιτρέπουν την έγκαιρη ανίχνευση τυχόν μόλυνσης από τον HIV και την άμεση αναζήτηση ιατρικής αντιμετώπισης ώστε να μην εξελιχθεί σε AIDS. Πλέον η αγωγή επιβραδύνει την νόσο και επιτρέπει στα οροθετικά άτομα να έχουν ποιότητα και προσδόκιμο ζωής σχεδόν όπως ο γενικός πληθυσμός, υπό την προϋπόθεση να λαμβάνεται σωστά η αντιρρετροϊκή αγωγή και να ξεκινήσει η λήψη της αγωγής το συντομότερο δυνατό μετά την έκθεσης στον ιό.

Δεδομένου ότι δεν υπάρχει προληπτικό εμβόλιο ή θεραπεία ίασης, η ενημέρωση του πληθυσμού γύρω από τον ιό, την νόσο και τον τρόπο μετάδοσης και πρόληψης της καθώς και η διδασκαλία της σεξουαλικής αγωγής στα σχολεία αποτελεί την βασική στρατηγική για τον έλεγχο της νόσου.

Ψυχολογικές επιπτώσεις

Δυστυχώς ακόμα και στις μέρες μας εξακολουθεί να υπάρχει προκατάληψη γύρω από το AIDS, το λεγόμενο στίγμα του AIDS, το οποίο συνοδεύεται από διακρίσεις, κοινωνικό εξοστρακισμό, περιθωριοποίηση, αποφυγή, απόρριψη ακόμα και κακομεταχείριση ή πράξεις βίας εναντίον ατόμων που είτε έχουν είτε πιστεύεται ότι έχουν HIV/ΑΙDS. Οι αντιδράσεις αυτές αντανακλούν τον φόβο που υπάρχει στην κοινωνία σε σχέση με μια μεταδιδόμενη και δυνητικά θανατηφόρο ασθένεια. Επίσης υποδηλώνει την συλλογική αντίληψη που επικρατεί ως προς τα στερεότυπα, τις κοινωνικές ομάδες και τον τρόπο ζωής που συνδέεται με τη νόσο (ομοφυλοφιλία, αμφιφυλοφιλία, πορνεία, σεξουαλικός υπερκαταναλωτισμός, χρήση ενδοφλέβιων ουσιών).

Όταν ένα άτομο πρωτοδιαγνωστεί οροθετικό, είτε είναι φορέας HIV είτε νοσεί από AIDS, κατακλύζεται από πληθώρα αρνητικών συναισθημάτων. Ο κοινωνικός στιγματισμός και οι επιπτώσεις που αυτός επιφέρει καθώς και το ενδεχόμενο ενός μοναχικού θανάτου επιδρούν στην ψυχολογία του ασθενή. Η αίσθηση ότι ανατρέπεται η ζωή του, ο γνώριμος τρόπος της καθημερινότητας του που του παρείχε ασφάλεια πλέον δεν θα υπάρχει. Αισθάνεται άρνηση, απελπισία, απόγνωση, ενοχές, πανικό και φόβο όχι μόνο για τη ζωή και το μέλλον του αλλά ακόμα και για τον τρόπο που θα αντιδράσουν τα άτομα του περιβάλλοντός του. Ο οροθετικός ασθενής βιώνει συχνά την περιφρόνηση, την απομόνωση, ή ακόμα και την εγκατάλειψη από το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο, τους φίλους και την οικογένειά του. Δυσκολεύεται στις διαπροσωπικές σχέσεις και ιδίως στις ερωτικές όπου ο φόβος της απόρριψης, της εγκατάλειψης ακόμα και της μετάδοσης του ιού είναι αυξημένος. Ενίοτε και η διαπραγμάτευση της ασφαλούς ερωτικής επαφής προκαλεί φόβο, ενοχή και άγχος, για αυτό και συχνά αποτραβιέται και απομονώνεται. Ταυτόχρονα η φαρμακευτική αγωγή που χορηγείται ενδέχεται να προκαλεί κάποια σωματικά συμπτώματα, τα οποία επηρεάζουν μειώνοντας την ποιότητα της ζωής και ενισχύοντας την αβεβαιότητα για το μέλλον και τον φόβο της αλλοίωσης του εαυτού και του σώματος.

Συνήθως τα ίδια συναισθήματα έχει επίσης το άτομο το οποίο ενδεχομένως να έχει εκτεθεί στον ιό μέχρι να βγουν τα αποτελέσματα των εξετάσεων, ενώ ορισμένα άτομα μπορεί να κατακλύζονται από αίσθημα εκδίκησης και να επιδιώκουν την μετάδοση του ιού μέσω της ερωτικής επαφής.

Επίσης τα άτομα με HIV/AIDS βιώνουν παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιω¬μάτων τους σε πολλούς, αν όχι όλους, τους τομείς της ζωής τους. Έχουν δικαίωμα στο ιατρικό απόρρητο και την ίση μεταχείριση. Στον επαγγελματικό τομέα, αντιμετωπίζουν συχνά διακρίσεις εις βάρος τους και προβλήματα με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η επαγγελμ¬ατική τους αποκατάσταση.

Όλα αυτά αθροιστικά ή/και προοδευτικά, ενδέχεται να οδηγήσουν στην εμφάνιση συμπτωμάτων αγχώδους διαταραχής ή κατάθλιψης που μπορεί να συνοδεύεται με σκέψεις ή τάση αυτοκτονίας.

Είναι ευθύνη των ιατρών και των λοιπών επαγγελματιών στο χώρο της υγείας να κατανοούν τις ψυχολογικές αυτές επιπτώσεις που επιφέρει η ανακοίνωση της οροθετικότητας. Συχνά διεπιστημονικές ομάδες που αποτελούνται από εξειδικευμένο ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό (λοι¬μωξιολόγο, παθολόγο, νοσηλευτή, ψυχολόγο, κοινωνικό λειτουργό κ.α.) μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στηρίζοντας τον ασθενή, την οικογένεια του και τους σημαντικούς ανθρώπους της ζωής του ώστε να αποδεχτούν, να προσαρμοστούν και να λειτουργήσουν υπό τα νέα δεδομένα.

Συμπερασματικά

Η αντιμετώπιση του HIV/AIDS είναι πολύπλευρη και πολυπαραγοντική. Η φαρμακευτική αγωγή συμβάλλει στον έλεγχο του ιού και την μη εξέλιξη του σε νόσο, ενώ η ψυχολογική υποστήριξη βοηθάει τα άτομα αυτά να ενσωματώσουν τις νέες πληροφορίες στην υπάρχουσα ταυτότητά τους. Σημαντική είναι η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση της κοινωνίας σχετικά με τον ιό, τον τρόπο μετάδοσης και πρόληψης του δεδομένου ότι αποτελεί παράμετρο της δημόσιας υγείας. Με αυτό τον τρόπο θα μειωθεί και ενδεχομένως να εκλείψει τελείως ο κοινωνικός στιγματισμός που επιβαρύνει τα άτομα.

 

Δέσποινα Παυλοπούλου Ειδικός Παθολόγος MD, MSc

Δέσποινα Παυλοπούλου Ειδικός Παθολόγος MD, MSc

Βιογραφικό του συντάκτη και υποβολή ερωτήσεων

Άρθρα του συντάκτη