Ηλεκτρονικό Versus Κλασσικό Τσιγάρο: Τομή ή Φενάκη;

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

«Το φαγητό και ο ύπνος είναι οι μόνες δραστηριότητες που επιτρέπεται να διακόπτουν την απόλαυση του καπνίσματος. Εάν ο Παράδεισος δεν έχει τσιγάρα, ας μην πάω εκεί!» Mark Twain


Ο άνθρωπος είναι εκ φύσεως ηδονιστικό ον, είναι αλήθεια. Με την έννοια ότι αποζητά και χρειάζεται απόλαυση για να αισθάνεται ισορροπημένος και χαρούμενος. Είναι προφανές ότι ο παιδικός συγγραφέας «του έδινε να καταλάβει»! Εκτός από τα ρητά του 19ου αιώνα όμως, υπάρχει και η συστηματική επιστημονική έρευνα. Ο εθισμός που προκαλεί το κάπνισμα είναι ισχυρός και οφείλεται στις βιολογικές επιδράσεις της νικοτίνης αλλά επίσης στην συνήθεια, την ψυχολογία. Η δράση της μεταβάλλει την μικροδομή του νευρικού συστήματος, μεταβολή που παραμένει και μετά την διακοπή. Η νικοτίνη προκαλεί ευχαρίστηση, μείωση του άγχους, αύξηση της συγκέντρωσης, της ικανότητας επίλυσης προβλημάτων, βελτίωση της μνήμης και της μάθησης. Όμως η μεταβολή που επιφέρει στον εγκέφαλο την καθιστά αναγκαία για την απλή καθημερινή λειτουργικότητα. Σίγουρα την εποχή του Μάρκ Τουέιν δεν ήξεραν, σήμερα όμως ξέρουμε τις επιπτώσεις του καπνίσματος στο καρδιαγγειακό και την καρκινογένεση.

Ατμοποίηση και όχι καύση

Για να κατανοήσουμε τις διαφορές κλασσικού - ηλεκτρονικού τσιγάρου, κρίσιμο σημείο είναι ότι οι τοξικές βλάβες του καπνού δεν οφείλονται τόσο σε αυτό που καίγεται αλλά κυρίως στην καύση την ίδια ως χημικό φαινόμενο. Είτε είναι τσιγάρο είτε πούρο είτε καπνός, είτε χαρτί απλό, οτιδήποτε καίγεται είναι αρκούντως τοξικό. Η αντίδραση αυτή που τροφοδοτείται με οξυγόνο, αυξάνει την θερμοκρασία στο σημείο της καύσης στους 900-1200 ͦC! Το ηλεκτρονικό τσιγάρο αντιθέτως χρησιμοποιεί μια ηλεκτρονικά ελεγχόμενη αντίσταση για να θερμάνει και να αεριοποιήσει απ ευθείας το περιεχόμενο υγρό χωρίς την παρεμβολή οξυγόνου, οδηγώντας σε θερμοκρασίες 200°C- 250°C. Το υγρό που περιβάλλει την αντίσταση και περιέχει διαλυμένη νικοτίνη στην επιθυμητή συγκέντρωση, συνήθως αποτελείται από μείγμα νερού, γλυκερόλης, προπυλενογλυκόλης και αρωματικών ουσιών (οι ίδιες ουσίες χρησιμοποιούνται στα μηχανήματα καπνού στο θέατρο και τις συναυλίες). Στερείται δε πίσσας, μονοξειδίου του άνθρακα και των άλλων 100 και πλέον αποδεδειγμένα καρκινογόνων και 900 και πλέον πιθανώς καρκινογόνων ουσιών που περιέχει ο καπνός του συμβατικού τσιγάρου.

Τι λένε οι μελέτες

Πολύς λόγος έχει γίνει για την ασφάλεια του ηλεκτρονικού. Η αλήθεια είναι ότι ουσίες όπως η γλυκερόλη χρησιμοποιούνται σε προϊόντα υγείας από πολλά χρόνια σε μικρές δόσεις. Σε μεγαλύτερες δόσεις προκαλούν χημικό ερεθισμό στο δέρμα και το αναπνευστικό. Όμως για πρώτη φορά εισπνέονται μετά από θέρμανση και αυτό θέτει θέμα εξειδικευμένης μελέτης. Σημαντικό πρόβλημα είναι ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλλία υγρών με διάφορες προσθήκες αρωμάτων και παραλλαγές στην σύνθεση οπότε δεν είναι τεκμηριωμένο ότι όλα είναι το ίδιο ασφαλή. Από τις πρώτες μελέτες αναδεικνύεται ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι βλαπτικό. Ο ατμός του περιέχει φορμαλδεϋδη, ακρολεϊνη, ακεταλδεϋδη, γνωστές καρκινογόνες ουσίες αν και σε μικρές ποσότητες, οι οποίες αυξάνονται όσο αυξάνονται τα Watt της συσκευής. Περιέχει βαρέα μέταλλα και άλλα τοξικά επίσης σε μικρές ποσότητες. Οι διαθέσιμες επιστημονικές μελέτες είναι μικρής χρονικής διάρκειας παρακολούθησης λίγων μηνών – ενός έτους και μικρού δείγματος ασθενών (αναμένονται μεγαλύτερες).

Σύμφωνα με συστηματική ανάλυση της έγκυρης Cochrane Library σε μικρό αριθμό μελετών και δείγματος, από την χρήση του ηλεκτρονικού δεν παρουσιάστηκαν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες αλλά κυρίως βήχας, ερεθισμός του φάρυγγα, ναυτία, φλεγμονή των βρόγχων που δεν διέφεραν σημαντικά από το κλασσικό τσιγάρο. Άλλες παρενέργειες είναι ταχυκαρδία, αύξηση της αρτηριακής πίεσης που προκλήθηκαν από παρατεταμένη λήψη υψηλών συγκεντρώσεων νικοτίνης, δερματικές αντιδράσεις σε επαφή με το υγρό καθώς και εγκαύματα από υπερθέρμανση-έκρηξη της μπαταρίας (επιπλοκή που έχει να κάνει με την ποιότητα της συσκευής). Σημαντικός κίνδυνος υπάρχει σε περίπτωση που το υγρό καταναλωθεί από παιδί, ακόμα και για θάνατο από δηλητηρίαση με νικοτίνη. Συνολικά μπορεί να πει κανείς ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο προκαλεί βραχυπρόθεσμα περιπου τις ίδιες επιδράσεις στο καρδιαγγειακό αν και υπό συνθήκες σε μικρότερο βαθμό.

Με τον καρκίνο τι γίνεται;

Τα χαρακτηριστικά του ηλεκτρονικού έχουν δώσει μεγάλες ελπίδες στους θιασώτες του ότι σε βάθος δεκαετιών θα αναδειχθεί σε ένα εργαλείο Δημόσιας Υγείας, ως ένα μέτρο σχετικής μείωσης του καρκίνου του πνεύμονα. Ο οργανισμός δημόσιας υγείας της Αγγλίας (Public Health England, ομόλογος του ΚΕΕΛΠΝΟ), εξέδωσε επίσημη ανάλυση στην οποία υποστηρίζεται ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο μπορεί να είναι εώς και κατά 95% λιγότερο επιβλαβές και για όσους δεν μπορούν και δεν θέλουν να σταματήσουν το κάπνισμα ίσως το ηλεκτρονικό να είναι μια πιο ασφαλής επιλογή. Οι Αμερικάνικες αρχές πάντως και η Ε.Ε. καταλήγουν ότι δεν υπάρχουν ακόμα επαρκή δεδομένα και τονίζουν τις προειδοποιήσεις. Άλλωστε κανένας δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι το πιθανό όφελος της νέας τεχνολογίας στον πληθυσμό δεν θα ακυρωθεί από μια μεγάλη αύξηση των καπνιστών ηλεκτρονικού από ανθρώπους που θα νομίζουν ότι είναι αθώο.

Συστάσεις

Το μόνο σίγουρο μέσον για να προστατέψετε την υγεία σας είναι η διακοπή του καπνίσματος. Ας γεμίσουμε τον εγκέφαλό μας με χαρά και απόλαυση με άλλο φυσικό τρόπο! Μπορούμε να ανακαλύψουμε τις δυνατότητές μας για μια ευχάριστη και αποδοτική καθημερινότητα χωρίς κάπνισμα είτε κλασσικό είτε ηλεκτρονικό. Σε αυτό βοηθάει πάρα πολύ η συστηματική γυμναστική. Μένει οι καπνιστές να το συνειδητοποιήσουν και να το αποφασίσουν. Να τονίσω εδώ ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα που κυκλοφορούν στο εμπόριο κατά δήλωση των εταιριών είναι εναλλακτικό κάπνισμα και δεν έχουν γίνει ακόμα αποδεκτά ως μέθοδος διακοπής του καπνίσματος.

Ο καπνιστής που θέλει να αλλάξει την ζωή του, μπορεί και πρέπει να απευθυνθεί άμεσα στα κατά τόπους ιατρεία διακοπής του καπνίσματος που παρέχονται από καρδιολόγους και πνευμονολόγους εξειδικευμένους στις μεθόδους υποβοήθησης οριστικής διακοπής. Εάν παρόλα αυτά δεν θέλει κάποιος να το κόψει θα συνιστούσα να το μειώσει. Το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι σήμερα μια εναλλακτική που ίσως αποδειχθεί στο μέλλον λιγότερο επιβλαβές. Θα χρειαστεί οπωσδήποτε να περάσουν πολλά χρόνια για να δημοσιευθούν αρχικά μελέτες 5ετούς και 10ετούς παρακολούθησης και τελικά πληθυσμιακά επιδημιολογικά δεδομένα πολλών χρόνων. Όμως μέχρι τότε, όποιοι επιλέξουν το ηλεκτρονικό θα πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν ξέρουμε τις ακριβείς επιπτώσεις του μακροπρόθεσμα.

Νίκος Ανουσάκης-Βλαχοχρήστου
Στρατιωτικός Ιατρός, Ειδ/νος Καρδιολόγος, Ν.Ν.Α.
Διδακτορικός ερευνητής, Ιατρική σχολή Ε.Κ.Π.Α. & Ι.ΙΒ.Ε.Α.Α.

Πηγές:

  1. Wang C, Shen Z, Huang P, Yu H, Qian W, Guan X, et al. Altered spontaneous brain activity in chronic smokers revealed by fractional ramplitude of low-frequency fluctuation analysis: a preliminary study. Sci Rep. 2017 Mar 23;7(1):328.
  2. Grana R, Benowitz N, Glantz SA. E-Cigarettes: A Scientific Review. Circulation. 2014 May 13;129(19):1972–86.
  3. Hartmann-Boyce J, McRobbie H, Bullen C, Begh R, Stead LF, Hajek P. Electronic cigarettes for smoking cessation. In: Cochrane Database of Systematic Reviews [Internet]. John Wiley & Sons, Ltd; 2016. Available from: http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14651858.CD010216.pub3/abstract
  4. Vlachopoulos C, Ioakeimidis N, Abdelrasoul M, Terentes-Printzios D, Georgakopoulos C, Pietri P, et al. Electronic Cigarette Smoking Increases Aortic Stiffness and Blood Pressure in Young Smokers. J Am Coll Cardiol. 2016 Jun 14;67(23):2802–3.
  5. Flouris AD, Chorti MS, Poulianiti KP, Jamurtas AZ, Kostikas K, Tzatzarakis MN, et al. Acute impact of active and passive electronic cigarette smoking on serum cotinine and lung function. Inhal Toxicol. 2013 Feb;25(2):91–101.
  6. Farsalinos KE, Voudris V, Spyrou A, Poulas K. E-cigarettes emit very high formaldehyde levels only in conditions that are aversive to users: A replication study under verified realistic use conditions. Food Chem Toxicol Int J Publ Br Ind Biol Res Assoc. 2017 Nov;109(Pt 1):90–4.
  7. Farsalinos KE, Tsiapras D, Kyrzopoulos S, Savvopoulou M, Voudris V. Acute effects of using an electronic nicotine-delivery device (electronic cigarette) on myocardial function: comparison with the effects of regular cigarettes. BMC Cardiovasc Disord. 2014 Jun 23;14:78.
  8. Gillman IG, Kistler KA, Stewart EW, Paolantonio AR. Effect of variable power levels on the yield of total aerosol mass and formation of aldehydes in e-cigarette aerosols. Regul Toxicol Pharmacol. 2016 Mar 1;75(Supplement C):58–65.
  9. E-cigarettes: an evidence update - GOV.UK [Internet]. [cited 2017 Dec 12]. Available from: https://www.gov.uk/government/publications/e-cigarettes-an-evidence-update