Κάπνισμα: Μια βλαβερή συνήθεια

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

Ο καπνός ανακαλύφθηκε από το Χριστόφορο Κολόμβο στις Αντίλλες και η καλλιέργειά του εξαπλώθηκε ραγδαία στην Ευρώπη, την Αμερική, την Οθωμανική αυτοκρατορία, την Ασία και την Αφρική. Η χρήση του ήταν προνόμιο των πλουσίων αλλά η βιομηχανοποίησή του στο τέλος του 19ου αιώνα τον έκανε προσιτό για τον καθένα με αποτέλεσμα ένα μεγάλο ποσοστό παγκοσμίως να εθιστεί με τη χρήση του.

Ο Π.Ο.Υ υπολογίζει ότι στην Ευρώπη περίπου 215 εκ. Ευρωπαίων καπνίζουν ενώ από αυτούς 130 εκ. είναι άντρες.

Η Ελλάδα παρουσιάζει την υψηλότερη  αναλογία καπνιστών μεταξύ των χωρών της δυτικής Ευρώπης (37,6%). Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια μείωση του ποσοστού αλλά παρόλα αυτά το ποσοστό αυτό είναι το υψηλότερο.

Κάπνισμα, Εξάρτηση και Επιπτώσεις

Ως γνωστό το κάπνισμα προκαλεί σοβαρή εξάρτηση και ο καπνιστής πολύ δύσκολα μπορεί να το διακόψει. Ακόμη και με βοήθεια (ψυχολογική υποστήριξη και φαρμακευτική) τελικά ένας (1) στους τέσσερις (4) καταφέρνει να το διακόψει. Η εξάρτηση αυτή οφείλεται στη νικοτίνη που μαζί με το προστιθέμενο συχνά βενζόλιο είναι οι βασικές ουσίες εθισμού. Η νικοτίνη απορροφάται από τη στοματική κοιλότητα και τον πνεύμονα, προκαλεί έκκριση κατεχολαμινών, αύξηση της πίεσης, ταχυκαρδία, βρογχοσυστολή και υπεργλυκαιμία. Ενώ η πίσσα ευθύνεται για τον καρκίνο του πνεύμονα.

Οι πιο συχνές παθήσεις που επιβαρύνονται από το κάπνισμα είναι τα καρδιοαγγειακά νοσήματα όπως η στηθάγχη, το έμφραγμα του μυοκαρδίου αλλά και οι πνευμονοπάθειες όπως η ΧΑΠ (Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια), η χρόνια βρογχίτιδα κ.λ.π.

Στη διεθνή βιβλιογραφία, η έναρξη της συνήθειας του καπνίσματος συνδέεται με κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες όπως η πίεση από συνομήλικους, κοινωνικά και οικογενειακά πρότυπα. Από την άλλη, η διατήρηση της καπνιστικής συμπεριφοράς συνδέεται με βιολογικές αλλά και ψυχολογικές μεταβλητές. Στις βιολογικές μεταβλητές συγκαταλέγονται τα στερητικά συμπτώματα ενώ οι ψυχολογικές μεταβλητές έχουν να κάνουν με τη σύνδεση του καπνίσματος και των θετικών συναισθημάτων της χαλάρωσης και της απόλαυσης. Υποστηρίζεται δε ότι στον εγκέφαλο των καπνιστών διαπιστώθηκαν νευροχημικές αντιδράσεις παρόμοιες με αυτές που έχουν άτομα που βρίσκονται σε αντικαταθλιπτική αγωγή. 

Πάνω σε αυτό στηρίχτηκε και η θεραπεία για τη διακοπή του καπνίσματος με βουπροπιόνη και βαρεκικλίνη (αντικαταθλιπτική αγωγή που δίνεται για μικρό χρονικό διάστημα και που έχει ως σκοπό να αδρανοποιήσει το σημείο του εγκεφάλου που προκαλεί τα ήπια συμπτώματα κατάθλιψης από τη διακοπή του καπνίσματος). 

Από την άλλη, το παθητικό κάπνισμα, δηλαδή η εισπνοή του καπνού από τα τσιγάρα που καπνίζουν οι άλλοι, είναι εξίσου επικίνδυνο. Προκαλεί 1.200.000 θανάτους ετησίως ενώ οι 65.000 αυτών αφορούν παιδιά, ενώ ιδιαίτερα ευάλωτες είναι και οι γυναίκες με ετήσιο αριθμό θανάτων 281.000. Στις εγκυμονούσες γυναίκες ιδίως οι επιπτώσεις του παθητικού καπνίσματος είναι αξιοσημείωτες με προβλήματα που μπορεί να δημιουργηθούν στο έμβρυο καθώς παρουσιάζεται αυξημένη συχνότητα αποκόλλησης πλακούντα, αιμορραγιών κ.λ.π. Έρευνες επίσης σχετίζουν το παθητικό κάπνισμα και με γεννήσεις νεογνών χαμηλού σωματικού βάρους. Η έκθεση στο παθητικό κάπνισμα πραγματοποιείται στο σπίτι, στη δουλειά, στους δημόσιους χώρους.

31η Μαΐου - Παγκόσμια Ημέρα Κατά του Καπνίσματος

Κάθε χρόνο, από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας την 31η Μαΐου δίνεται η ευκαιρία να πραγματοποιηθούν δράσεις ενημέρωσης για τις θανατηφόρες καθώς και τις άλλες βλαπτικές επιδράσεις από τη χρήση προϊόντων καπνού στην υγεία. Την 31η Μαΐου 2019 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επικεντρώνεται μεταξύ άλλων στην επίδραση της χρήσης των προϊόντων αυτών, αλλά και στην κατάσταση υγείας των πνευμόνων που προκαλεί εκτός από καρκίνο, χρόνιες αναπνευστικές διαταραχές και άλλες αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία και την ποιότητα ζωής όχι μόνο των καπνιστών αλλά εν γένει στη δημόσια υγεία.

Υπεύθυνοι για την προστασία της δημόσιας υγείας, κυβερνητικοί φορείς και οι συνεργαζόμενες αντικαρκινικές και αντικαπνιστικές οργανώσεις κάθε χώρας, οφείλουν να υιοθετήσουν πολιτικές και να κάνουν πράξη τη μείωση της κατανάλωσης καπνικών προϊόντων. Σε αυτό στηρίχτηκε και ο πιο πρόσφατος αντικαπνιστικός νόμος και η καθολική του εφαρμογή.

Στην Ελλάδα μπορεί κανείς να απευθυνθεί στα ιατρεία διακοπής καπνίσματος των μεγάλων νοσοκομείων αλλά και σε οργανισμούς όπως στην Ελληνική Αντικαρκινική Εταιρεία όπου παρέχεται βοήθεια από εξειδικευμένους επιστήμονες. Το μόνο που χρειάζεται είναι την απόφαση για τη διακοπή και τη συνειδητοποίηση του κέρδους μετά από ένα τέτοιο σημαντικό βήμα. Κέρδους τόσο οικονομικού όσο και κέρδους υγείας (σωματικής και ψυχικής).

Πηγές:

  • Ευθυμίου, Κ., & Σοφιανοπούλου, Α. (2007). Διακοπή καπνίσματος.
  • Garrison, M. M., Christakis, D. A., Ebel, B. E., Wiehe, S. E., & Rivara, F. P. (2003). Smoking cessation interventions for adolescents: a systematic review. American Journal of Preventive Medicine, 25(4), 363-367.
  • Panagiotakos, D. B., Pitsavos, C., Chrysohoou, C., Kavouras, S., & Stefanadis, C. (2005). The associations between leisure-time physical activity and inflammatory and coagulation markers related to cardiovascular disease: the ATTICA Study. Preventive medicine, 40(4), 432-437.
  • http://www.cancer-society.gr/
  • https://ec.europa.eu/health//sites/health/files/tobacco/docs/eurobaro_attitudes_towards_tobacco_2012_en.pdf
  • www.W.H.O.org