Nocebo Και Placebo

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

Ο όρος Nocebo χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά από Άγγλους ομιλητές το 1961.

Στην ιατρική η χρήση των placebo κυρίως ξεκίνησε για την ψυχική ανακούφιση των ασθενών  στα τέλη του 18ο αιώνα αλλά με τα χρόνια παρατηρούσαν ότι τα εικονικά αυτά φάρμακα προκαλούσαν σε αρκετούς από αυτούς επιβλαβείς επιπτώσεις στην υγεία τους.

Κατά την διάρκεια  κλινικών δοκιμών ιδίως σε περιπτώσεις ανάπτυξης ενός εμβολίου ή ενός φαρμάκου παρουσιάζεται πλέον συχνά αυτό το φαινόμενο του Nocebo.

Πρόκειται για την παρουσία ανεπιθύμητων ενεργειών που μοιάζει να είναι από την λήψη της θεραπείας αλλά στην πραγματικότητα είναι από την αυθυποβολή και την αρνητική προδιάθεση των ασθενών απέναντι στο φάρμακο/εμβόλιο.

Καταγράφονται λοιπόν οι ανεπιθύμητες δράσεις που εμφανίζονται σε ασθενείς που παίρνουν το εικονικό φάρμακο (placebo) σε αυτές τις κλινικές μελέτες. Πρόκειται για ουσίες όπως αλεύρι ή νερό που δεν μπορούν αντικειμενικά να προκαλέσουν τυχόν αντιδράσεις.

Εντυπωσιακή είναι Αμερικανική μελέτη  σχετικά με τον εμβολιασμό έναντι του ιού SARS-CoV-2 όπου εθελοντές που συμμετείχαν στη μελέτη και πήραν το εικονικό εμβόλιο εμφάνισαν πονοκέφαλο, κόπωση, κεφαλαλγία, ζάλη σε ποσοστό 76% λόγω της έντονης φοβίας και της αυθυποβολής.

Σε μετά-ανάλυση με τη συμμετοχή ερευνητών της Ιταλίας,των ΗΠΑ και της Ιατρική σχολής του ΕΚΠΑ τα ευρήματα έδειξαν ότι ένας στους τρεις εθελοντές που πήραν το εικονικό εμβόλιο, παρουσίασε ανεπιθύμητες δράσεις όπως μυαλγία, κεφαλαλγία, κόπωση κλπ.

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Ακριβείς εξηγήσεις για το φαινόμενο αυτό δεν υπάρχουν αλλά οι επιστήμονες έχουν καταλήξει σε μερικούς παράγοντες που το ενεργοποιούν:

Η σχέση των γιατρών/ επαγγελματιών υγείας με τους ασθενείς και πως επικοινωνούν σε αυτούς τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων. Πολλές φορές τονίζοντας με έμφαση το αρνητικό στους ασθενείς δημιουργείται έντονο άγχος  με συνέπεια  να πιστεύουν ότι τελικά αυτό  το αρνητικό τους συμβαίνει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα σε μια έρευνα το 2001 σχετικά με κάποια τεστ ευλυγισίας που θα γίνονταν σε ασθενείς με προβλήματα χρόνιου πόνου, σε κάποιους τόνισαν ότι θα έχουν πόνους μετά, ενώ σε άλλους δεν είπαν τίποτα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι σε αυτούς που μίλησαν για πιθανές  αρνητικές συνέπειες  είχαν και τα  υψηλότερα ποσοστά  εντονότερου πόνου.

Το κόστος του φαρμάκου. Πολλές φορές το πόσο ακριβό είναι ένα φάρμακο μπορεί να επηρεάσει την πεποίθηση για το πόσο αποτελεσματικό είναι .

Μια προηγούμενη δυσάρεστη εμπειρία από τη λήψη ενός φαρμάκου, μπορεί να προκαλέσει το φαινόμενο αυτό αλλά και ο καταιγισμός λανθασμένων πληροφοριών από το διαδίκτυο και την τηλεόρασή.

Η κατανόηση αυτού του φαινομένου ίσως είναι μια τρανή απόδειξη για το πως η αρνητική σκέψη παίζει αρνητικό ρόλο στην υγεία και  γενικά στη ευεξία. Ο φόβος ενός φαρμάκου  ή  γενικά μιας θεραπείας  δημιουργεί προβλήματα στην έγκαιρη  και σωστή αντιμετώπιση μιας πάθησης, ενώ οι επαγγελματίες υγείες με σωστούς χειρισμούς και με έμφαση στον διάλογο τονίζοντας τα οφέλη μιας αγωγής θα μπορούν να μειώσουν στο μέλλον φαινόμενα nocebo στον πληθυσμό ευθύνης τους.

                                                         

Πηγές:

  • Amanzio, M., Mitsikostas, D. D., Giovannelli, F., Bartoli, M., Cipriani, G. E., & Brown, W. A.   (2022). Adverse events of active and placebo groups in SARS-CoV-2 vaccine randomized trials: A systematic review. The Lancet Regional Health-Europe, 12, 100253.
  • Haas, J. W., Bender, F. L., Ballou, S., Kelley, J. M., Wilhelm, M., Miller, F. G., ... & Kaptchuk, T. J. (2022). Frequency of Adverse Events in the Placebo Arms of COVID-19 Vaccine Trials: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Network Open, 5(1), e2143955-e2143955.
  • Häuser, W., Hansen, E., & Enck, P. (2012). Nocebo phenomena in medicine: their relevance in everyday clinical practice. Deutsches Ärzteblatt International, 109(26), 459.
  • Horsfall, L. (2016). The Nocebo Effect. SAAD digest, 32, 55-57.
  • Mitsikostas, D. D., Mantonakis, L. I., & Chalarakis, N. G. (2011). Nocebo is the enemy, not placebo. A meta-analysis of reported side effects after placebo treatment in headaches. Cephalalgia, 31(5), 550-561.
  • Tinnermann, A., Geuter, S., Sprenger, C., Finsterbusch, J., & Büchel, C. (2017). Interactions between brain and spinal cord mediate value effects in nocebo hyperalgesia. Science, 358(6359), 105-108.