Ο Φόβος για τα Εμβόλια και το Αντιεμβολιαστικό Κίνημα 

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

Είναι αναμφίβολο ότι ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της ιατρικής επιστήμης είναι τα εμβόλια. Η χρήση τους έχει μειώσει σημαντικά τις επιπτώσεις σοβαρών λοιμωδών νοσημάτων όπως η ιλαρά, η παρωτίτιδα αλλά και η Ηπατίτιδα Β. Σε παγκόσμιο επίπεδο και από το 1980. έχει εξαλειφθεί η ευλογιά ενώ η πολιομυελίτιδα σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχει εξαλειφθεί από το 2002.

Στη χώρα μας, έχει θεσμοθετηθεί το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών το οποίο προτείνεται από την Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών και εγκρίνεται ή τροποποιείται από το Υπουργείο Υγείας, ενώ πρόσφατα κατατέθηκε το νέο νομοσχέδιο για την πρόληψη, προστασία και την προαγωγή της υγείας που προβλέπει υποχρεωτικούς εμβολιασμούς  κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες.

Σήμερα, διατίθενται 16 εγκεκριμένα εμβόλια τα οποία συνέβαλλαν στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη της ανθρωπότητας, περιορίζοντας σε μεγάλο βαθμό τις επιδημίες και τις επιπλοκές τους, μειώνοντας έτσι την ανάγκη για νοσηλεία και θεραπεία, τις αναπηρίες αλλά και τους θανάτους. 

Τί είναι το εμβόλιο

Το εμβόλιο είναι ένα παρασκεύασμα με βιολογικούς παράγοντες που σκοπό έχει να ενεργοποιήσει τους μηχανισμούς άμυνας του οργανισμού εναντίον συγκεκριμένων παθογόνων μικροοργανισμών έτσι ώστε να αποκτήσει ανοσία. Συνήθως, περιέχει νεκρό ή αδρανοποιημένο νοσογόνο παράγοντα που διεγείρει το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να το αναγνωρίσει ως ξένο, να το καταστρέψει και να αποκτήσει μνήμη για αυτόν. Έτσι, όταν ο οργανισμός έρθει σε επαφή αργότερα με οποιοδήποτε μικροοργανισμό που περιέχει τον παράγοντα αυτό, θα μπορεί να τον αναγνωρίσει και επομένως να αντιδράσει.

Όπως και όλα τα φάρμακα, τα εμβόλια ενδέχεται να παρουσιάσουν παρενέργειες. Η πλειοψηφία των παρενεργειών είναι ήπιες και μικρής χρονικής διάρκειας όπως τοπικό οίδημα στο σημείο έγχυσης ή ήπιο πυρετό. Ενώ είναι σημαντικό το εμβόλιο να γίνεται από ειδικούς όπως γιατρούς, επισκέπτες υγείας, νοσηλευτές ώστε να γίνεται η λεπτομερής και υπεύθυνη καταγραφή των δόσεων και  έτσι να περιορίζεται η πιθανότητα έντονων αντιδράσεων και επιπλοκών.

Αντιεμβολιαστικό κίνημα  

Η αμφισβήτηση των εμβολίων είναι φαινόμενο που υπάρχει από την εποχή της εφαρμογής του πρώτου εμβολίου κατά της ευλογιάς από τον Jenner πριν 250 χρόνια λόγω του εντόνου φόβου και των μύθων που αναπτυχθήκαν γύρω από αυτό. Εκείνα τα χρόνια, ο εμβολιασμός γίνονταν με τον ιό της δαμαλίτιδας προερχόμενο από τις αγελάδες. Έτσι, οι σκεπτικιστές της εποχής υποστήριζαν ότι όσοι εμβολιάζονται θα γίνουν αγελάδες ή θα ξεπηδούν ζώα από τα σώματά τους.

Το 1998, ο Βρετανός γαστρεντερολόγος Andrew Wakefield συνέδεσε το τριπλό εμβόλιο ιλαράς-ερυθράς-παρωτίδας (MMR) με τον αυτισμό (Lancet, 1998). Τα ευρήματα αυτά δεν επιβεβαιώθηκαν ποτέ από κανένα ανεξάρτητο ερευνητή, ενώ κατόπιν έρευνας αποδείχθηκε ότι τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης έρευνας είχαν παραποιηθεί με αποτέλεσμα ο Wakefield να χάσει την ιατρική του άδεια και το περιοδικό Lancet να αποσύρει τη δημοσίευση.

Την σημερινή εποχή οι άνθρωποι που εναντιώνονται στον εμβολιασμό εκφράζουν το φόβο τους ότι δεν είναι προστατευτικά και ασφαλή για την υγεία τους γιατί περιέχουν «επικίνδυνες ουσίες». Ότι οι ουσίες αλλά και οι ιοί των εμβολίων είναι πιο επικίνδυνα και έτσι επιβαρύνεται το ανοσοποιητικό  τους σύστημα. Ότι αυξάνεται ό κίνδυνος για αυτοάνοσα νοσήματα ενώ η φυσική ανοσία υπερτερεί. Επίσης, εκφράζουν την άποψη ότι ο υποχρεωτικός εμβολιασμός μειώνει την αξιοπρέπεια του ατόμου, ενώ τα εμβόλια  χρησιμοποιούνται κερδοσκοπικά από εταιρείες και γιατρούς.

Όλα αυτά είχαν σαν συνέπεια την ενίσχυση του αντιεμβολιαστικού κινήματος και την δραματική αύξηση των κρουσμάτων της ιλαράς στην Ευρώπη (μόνο το πρώτο εξάμηνο του 2018 είχαν καταγραφεί 41.000 κρούσματα της νόσου σε παιδιά και ενήλικες).

Το 2014, η Ελληνική Παιδιατρική εταιρεία πραγματοποίησε έρευνα σύμφωνα με την οποία 10% των γονέων ήταν προβληματισμένοι για την ασφάλεια των εμβολίων και φοβούνται για τις παρενέργειες τους αλλά επίσης δεν γνώριζαν τα συστατικά των εμβολίων, ενώ το 90% των παιδιάτρων ανέφεραν ότι αντιμετώπισαν την άρνηση γονέα για τον εμβολιασμό του παιδιού τους.

Πού μπορεί όμως να οφείλεται η αμφισβήτηση της αποτελεσματικότητας των εμβολίων κυρίως από τους νέους γονείς;

Η πληθώρα των πληροφοριών και η μη σωστή διαχείριση τους από το διαδίκτυο καθώς και η αμφισβήτηση της επιστήμης ίσως να είναι μερικές από τις αιτίες που μπορεί να έχουν στρέψει τους γονείς προς το αντιεμβολιαστικό κίνημα. Επίσης, οι διφορούμενες και αντιφατικές απαντήσεις των επαγγελματιών υγείας σχετικά με τα εμβόλια αλλά και η άρνηση των ιδίων να εμβολιάζονται, έχουν συντελέσει στο σκοπό αυτό. Με άλλα λόγια η εξάλειψη των λοιμωδών νοσημάτων λόγω  των εμβολιασμών έστρεψε το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης στο αν τα εμβόλια είναι ασφαλή ή όχι. Η ελάττωση της νοσηρότητας, όμως, δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκαν για πάντα οι λοιμογόνοι παράγοντες!

Οι επαγγελματίες υγείας, λοιπόν, οφείλουν να ενημερώνουν σωστά τον πληθυσμό για την αναγκαιότητα των εμβολιασμών αλλά και για το είδος του εμβολίου που θα χορηγήσουν κάθε φορά και τις τυχόν παρενέργειες τους με σεβασμό κυρίως στους νέους γονείς που διακατέχονται από άγχος και ανασφάλεια σχετικά με την υγεία των παιδιών τους. Θα πρέπει να γίνεται η ενημέρωσή τους με απλά και κατανοητά λόγια και χωρίς δύσκολες ορολογίες ώστε να πειστούν ότι ο εμβολιασμός είναι απαραίτητος για την προστασία των παιδιών τους και ότι πράττουν σωστά. Η αναγκαιότηαά και τα οφέλη του εμβολιασμού για όλες τις ηλικιακές ομάδες πρέπει να παρουσιάζονται στα πλαίσια της αγωγής υγείας στην κοινότητα και οι επισκέπτες υγείας αποτελούν έναν σημαντικό μοχλό ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού με σκοπό την  προστασία της δημόσιας υγείας.

Πηγές: