Ο Χρόνιος Πόνος και οι Ψυχικές του Διαστάσεις

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

Ο πόνος αποτελεί μία ένδειξη κάποιας δυσλειτουργίας στο σώμα, είναι ένα σήμα ότι κάτι δεν λειτουργεί ομαλά. Καθώς περιλαμβάνει μία ευρεία γκάμα σωματικών αισθήσεων είναι ένα από τα πιο πιθανά συμπτώματα μιας παθολογίας, θα μπορούσε εναλλακτικά να υπάρχει κάποιο άλλο. Με την αντίληψη του πόνου το άτομο που έχει το βίωμα μπορεί να αξιοποιήσει το μήνυμα της ενόχλησης και να προβεί στην κατάλληλη αντιμετώπιση που θα το βοηθήσει να αποκαταστήσει στο μέγιστο δυνατό την κατάσταση της υγείας του. 

Ωστόσο, όταν ο πόνος ξεφεύγει της διαχείρισης που σχετίζεται με την αιτία εμφάνισής του και γίνεται χρόνιος πλέον δεν αποτελεί το σύμπτωμα μιας πάθησης ή δυσλειτουργίας αλλά αποτελεί ο ίδιος τη δυσλειτουργία. Παύει να αποτελεί την ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά και μετατρέπεται στην αιτία της μη ομαλής λειτουργίας ενός οργανισμού.

Ορισμός του πόνου

Πόνος είναι η δυσάρεστη αισθητική και συναισθηματική εμπειρία που σχετίζεται με την πραγματική ή δυνητική βλάβη των ιστών ή περιγράφεται με τους όρους μιας τέτοιας βλάβης (IASP, 1979).

Χρόνιος πόνος

Όταν η διάρκεια του πόνου ξεπερνά τους δύο με τρεις μήνες μεταπίπτει πλέον σε χρόνιο. Για να γίνει αντιληπτή η έννοια του χρόνιου πόνου χρειάζεται η διάκρισή του από τον οξύ τον οποίο ουσιαστικά αναπτύξαμε παραπάνω και που αποτελεί ένα “σύνθημα ειδοποίησης” του οργανισμού σχετικά με μία βλάβη. Συνήθως, η διάρκειά του είναι τρεις έως έξι μήνες, αλλά μπορεί να είναι συνεχής και για χρόνια.

Περιπτώσεις που μπορεί να υπάρχει χρόνιος πόνος

Κάποιες από τις περιπτώσεις όπου μπορεί να υπάρχει χρόνιος πόνος είναι σε ογκολογικές νόσους, σε νευρολογικές νόσους, σε νευραλγίες, νευροπάθειες, οσφυαλγίες, μυοσκελετικές διαταραχές, χρόνια αρθρίτιδα, αγγειακά επεισόδια, κακώσεις, δυστροφίες, στη σκλήρυνση κατά πλάκας, στην ινομυαλγία, στη ριζοπάθεια,  μετά από χειρουργικές παρεμβάσεις.

Οι επιπτώσεις του χρόνιου πόνου στην ψυχική ζωή και την καθημερινότητα του ατόμου 

Η αίσθηση του πόνου αλλοιώνει την ποιότητα της ζωής του ατόμου. Μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο του, την ικανότητά του να στέκεται, να κάθεται, να κινείται και να μετακινείται, να συνομιλεί και γενικότερα να αλληλεπιδρά αρμονικά με τον περίγυρό του. Μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη πνευματική συγκέντρωση, ευερεθιστότητα, απομόνωση ή και απόσυρση από τις κοινωνικές δραστηριότητες και την εργασία, αλλά και να πυροδοτήσει αισθήματα αβοηθητότητας, μοναξιάς, απελπισίας, ανικανότητας, ματαιότητας, αγωνίας και φόβου για την επιδείνωση του πόνου. Περαιτέρω, μπορεί να προκληθούν καταιγιστικά συναισθήματα άγχους, θυμού, δυσκολία στην έκφραση και διαχείρισή τους, άρνηση της κατάστασης, συναισθηματικές διαταραχές όπως κατάθλιψη, αλλά και διαταραχές του ύπνου. Επιπλέον, μπορεί να οδηγήσει το άτομο στο κάπνισμα ή την κατάχρηση αλκοόλ αλλά και των φαρμακευτικών ουσιών. Οι επιπτώσεις είναι σοβαρές τόσο για τον πάσχοντα όσο και για την οικογένειά του. 

Τί μπορεί να κάνει το άτομο που πάσχει από χρόνιο πόνο;

Η ψυχολογική παρέμβαση στον ασθενή που πάσχει από χρόνιο πόνο στοχεύει στη μείωση της δυσφορίας και των αρνητικών συναισθημάτων, στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής του αλλά και στην εξεύρεση  ψυχικών πόρων από τους οποίους θα μπορεί να αντλεί αποθέματα ενέργειας. 

Το άτομο που πάσχει από χρόνιο πόνο χρειάζεται υποστήριξη ώστε να αντιληφθεί πώς θα μπορέσει να εξακολουθήσει να έχει τους ρόλους που είχε μέχρι σήμερα στη ζωή του. Είναι πρωταρχικής σημασίας να παραμείνει σημαντικός ως γονέας, σύντροφος, φίλος ή συνεργάτης ακόμη και αν μεταβάλλεται ο τρόπος με τον οποίο εκτελεί τους ρόλους αυτούς. Για παράδειγμα, ένας πατέρας θα μπορούσε αντί να πάει το αυτοκίνητο του παιδιού του στο συνεργείο όπως έκανε πάντα μέχρι πρότινος, να προσφέρει καθοδήγηση στο παιδί του ως προς τον τρόπο με τον οποίο το ίδιο το παιδί θα διεκπεραιώσει την υποχρέωση ή και να έρθει σε επαφή με το συνεργείο ώστε να διευκολύνει την περάτωση της εργασίας. 

Το αίσθημα του πόνου προκαλεί στρες. Επομένως χρειάζεται παρέμβαση και σε αυτό το επίπεδο, συμβουλευτική για τη διαχείριση του στρες και την ανάπτυξη στρατηγικών ώστε το άτομο να καταφέρνει να ανταπεξέρχεται στις δυσκολίες που ανακύπτουν. Η εξεύρεση λύσεων σε καθημερινά προβλήματα που προκαλούν στρες μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στην ανάκτηση του αυτοέλεγχου του ατόμου και την αίσθηση αυτοκυριαρχίας. Παράλληλα, το άτομο μπορεί να εκπαιδευτεί σε μεθόδους διαχείρισης των συναισθημάτων και των δυσάρεστων σωματικών αισθήσεων. Καθοριστικής σημασίας είναι επίσης η επίγνωση των συναισθημάτων, η αποδοχή τους αλλά και η έκφραση τους. 

Επιπλέον, καταλυτική είναι η επεξεργασία τυχόν πεποιθήσεων που μπορεί να είναι παγιωμένες στο άτομο ή το περιβάλλον του και οι οποίες δημιουργούν εμπόδια στην διαχείριση της κατάστασης με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Τέτοιες πεποιθήσεις μπορεί να είναι η άποψη ότι το άτομο είναι καταδικασμένο να υποφέρει παθητικά τον πόνο αντί να κάνει χρήση της ιατροφαρμακευτικής τεχνολογίας με την κατάλληλη πάντα καθοδήγηση των ειδικών, ότι ο πόνος είναι επιζήμιος ή η καταστροφολογία με αφετηρία το βίωμα του πόνου. 

Ακόμη, η επεξεργασία των προηγούμενων βιωμάτων του πάσχοντα, το βίωμα του πόνου και η ένταξη της εμπειρίας του αυτής στην προσωπική ιστορία του ατόμου είναι ζητήματα ουσιώδη ώστε το άτομο να νοηματοδοτήσει αυτό που του συμβαίνει και να μπορέσει ως εκ τούτου να το εμπεριέξει και να το διαχειριστεί. Επιπλέον, η παρέμβαση χρειάζεται να στοχεύσει και στη σχέση του πάσχοντα με το σώμα του. Η εικόνα του σώματος συχνά μπορεί να έχει αλλοιωθεί σε σχέση με το παρελθόν, όταν δηλαδή αυτό ήταν υγιές και το άτομο να δυσφορεί μέσα στο σώμα του αντί να το αισθάνεται ως χρήσιμο προς τις ανάγκες και τη βούλησή του εργαλείο. 

Τέλος, σε πιο πρακτικό επίπεδο, υποστηρικτική είναι η ενασχόληση με δραστηριότητες που αποσπούν την προσοχή του ατόμου και την ενασχόληση με το πρόβλημα της υγείας του καθώς και η ενημέρωση γύρω από ιατρικά και νομικά ζητήματα αλλά και η συμμετοχή στη λήψη των αποφάσεων που αφορούν στην υγεία του ατόμου.

 

Ελένη Μπονέ, Ψυχολόγος MSc - Ψυχοθεραπεύτρια - Τραυματοθεραπεύτρια

Ελένη Μπονέ, Ψυχολόγος MSc - Ψυχοθεραπεύτρια - Τραυματοθεραπεύτρια

Βιογραφικό του συντάκτη και υποβολή ερωτήσεων

Άρθρα του συντάκτη