Παχυσαρκία, μια παγκόσμια επιδημία

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

Η παχυσαρκία είναι νόσος που αφορά στην σύσταση του σώματος και χαρακτηρίζεται από σχετική ή απόλυτη αύξηση του λίπους. Έχει αυξηθεί δραματικά τις τελευταίες 10ετιες στα αναπτυσσόμενα κράτη. Τείνει να γίνει παγκόσμια επιδημία και δυστυχώς δεν αφορά μόνο τους ενήλικες. Σε κάποιες χώρες τα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας αγγίζουν το 25%. Επιπλέον η παχυσαρκία έχει κεντρική θέση στην κουλτούρα, όπου είναι πανταχού παρούσα, αλλά και αποδοκιμάζεται έντονα. Σίγουρα όμως κατέχει μια ξεχωριστή θέση ανάμεσα στις ασθένειες του σύγχρονου κόσμου.

Τα κενά όσον αφορά την αιτιολογία αλλά και την αντιμετώπιση της είναι πολλά. Αν και οι επιπλοκές της έχουν μελετηθεί αρκετά, οι θεραπείες είναι σε μεγάλο βαθμό μη αποτελεσματικές.

Παχυσαρκία – ορισμός

Ως παχυσαρκία λοιπόν ορίζεται η υπερβολική ποσότητα λίπους στο σώμα που συνήθως σημαίνει και αύξηση βάρους. Συνήθως κλινικά ορίζεται από τον δείκτη μάζας σώματος (ΒΜΙ-body mass index) που βρίσκεται διαιρώντας το βάρος του σώματος (σε κιλά) με το τετράγωνο του ύψους (σε μέτρα).

Κριτήρια για ενήλικες: Χαμηλό βάρος ΒΜΙ<18.5, Φυσιολογικό: ΒΜΙ 18.5-24.9, Υπέρβαρο ΒΜΙ: 25-29.9, Παχυσαρκία: ΒΜΙ 30-39.9, Κακοήθης παχυσαρκία: ΒΜΙ >40. Τα κριτήρια έχουν βασιστεί σε συσχετίσεις του βάρους με επιπλοκές και προβλήματα υγείας.

Στον ύστερο 20ο αιώνα η σύσταση του ανθρώπινου σώματος άλλαξε δραματικά. Αύξηση του ΒΜΙ>25 ίσχυε το 2004 σε 60% των ανδρών και >55% των γυναικών. Σε αυτές τις αλλαγές συνέβαλλε η αστικοποίηση, η μειωμένη φυσική δραστηριότητα και η αλλαγή της παραδοσιακής διατροφής. Eίναι λίγοι οι παράγοντες - ίσως μόνο το κάπνισμα - που έχουν αυτή την τεράστια επίπτωση στη δημόσια υγεία.

Αιτιολογία

H αιτία της πολυπαραγοντική: δίαιτα, βιοχημεία και συμπεριφορά. Είναι γενικά αποδεκτό ότι είναι αλληλεπίδραση μεταξύ περιβάλλοντος και γονιδίων. Όμως η παθογέννεση της είναι συγκεκριμένη και απλή. Κάποια στιγμή στη ζωή του ατόμου υπάρχει ανισορροπία ανάμεσα στην πρόσληψη και στην κατανάλωση ενέργειας ή πιο συγκεκριμένα ανάμεσα στην πρόσληψη ή σύνθεση λίπους και στην οξείδωση του λίπους από τους ιστούς. Προκύπτει πλεόνασμα ενέργειας που αποθηκεύεται στον άνθρωπο (τριακυλογλυκερόλες στα λιποκύτταρα) χωρίς να υπάρχει ανάλογη κατανάλωση από τις αποθήκες.

Οι μεταβολικές επιπλοκές της παχυσαρκίας συχνά αρχίζουν από την παιδική ηλικία. Είναι ο κυριότερος παράγοντας κινδύνου για ανάπτυξη σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 με αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης. Η υπέρταση και η διαταραχή λιπιδίων μπορεί να οδηγήσουν σε προβλήματα στα αγγεία (αθηροσκλήρυνση-απόφραξη). Ο συνδυασμός όλων των ανωτέρω σημαίνει μεταβολικό σύνδρομο Χ (πρόσφατη περιγραφή του συνόλου των επιπλοκών) και βεβαίως άπνοια ύπνου, λιπώδες ήπαρ και πολύ χαμηλή αυτό/εκτίμηση.

Κατά τη διάγνωση της παχυσαρκίας θα πρέπει να αποκλείσουμε ότι αυτή είναι σημάδι υποθυρεοειδισμού, συνδρόμου Cushing ή γενετικών συνδρόμων (π.χ. Prader-Willi). Eπίσης αποκλείουμε φάρμακα που μπορεί να συμβάλουν στην αύξηση του βάρους, όπως αντιεπιληπτικά, κορτικοστεροειδή, αντιψυχωτικά και τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά. Αν και σπάνιο, αποκλείουμε και πιθανή ισχαιμική βλάβη του κέντρου που επηρεάζει την όρεξη στον εγκέφαλο (πλάγιος υποθάλαμος). Ταυτόχρονα πραγματοποιείται εργαστηριακός έλεγχος: Λιπίδια, ηλεκτρολύτες, γλυκόζη και ινσουλίνη νηστείας, c-πεπτίδιο, έλεγχος θυρεοειδούς, επίπεδα κορτιζόλης και προτείνεται επανάληψη των εξετάσεων 6-12 μήνες μετά την έναρξη της δίαιτας.

Αντιμετώπιση

Για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας απαιτούνται τα εξής:

  • Αυξημένη δραστηριότητα
  • Μειωμένος χρόνος τηλεόρασης και computer
  • Μείωση στην πρόσληψη θερμίδων
  • Μείωση των snacks με υψηλά λιπαρά και τους χυμούς με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη
  • Αποφυγή δίαιτας πείνας διότι το σώμα αντιδρά αλλάζοντας τον μεταβολισμό και τις ορμόνες και τείνει να διατηρεί το βάρος του
  • Θέσπιση στόχων που είναι προσιτοί
  • Διαχωρισμός τροφών σε πράσινες που καταναλώνονται ελεύθερα, κίτρινες που καταναλώνονται με μέτρο και κόκκινες που πρέπει να αποφεύγονται. Πράσινες      τροφές: φρούτα και λαχανικά, γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά, κοτόπουλο/ψάρι ψητά ή βραστά χωρίς το δέρμα τους. Κίτρινες τροφές: πατάτα , ρύζι, ζυμαρικά      και ψωμί. Κόκκινες τροφές: τροφές που έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και λίπος, όπως πίτσα, κέικ, χυμοί φρούτων και fast food.
  • Άσκηση τουλάχιστον 15-20 λεπτά σε καθημερινή βάση
  • Αλλαγή στην συμπεριφορά μας όσον αφορά το φαγητό
Όλγα Δεβετζάκη, Ενδοκρινολόγος - Διαβητολόγος

Όλγα Δεβετζάκη, Ενδοκρινολόγος - Διαβητολόγος

Βιογραφικό του συντάκτη και υποβολή ερωτήσεων

Άρθρα του συντάκτη