Περιμένοντας τα Αποτελέσματα των Ιατρικών Εξετάσεων - Μέρος 1ο

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

Η παρακλινική διερεύνηση είτε αφορά εξετάσεις αίματος είτε απεικονιστικές τεχνικές (υπέρηχος, αξονική ή μαγνητική τομογραφία, σπινθηρογράφημα, γαστροσκόπηση κ.α.) συνήθως είναι απαραίτητη στην διάγνωση κάποιας πάθησης.  Ορισμένες από αυτές άλλωστε όπως η μαστογραφία, η ακτινογραφία θώρακος και η κολονοσκόπηση συμπεριλαμβάνονται στον συνιστώμενο προληπτικό έλεγχο του πληθυσμού. 

Με τον όρο προληπτικός έλεγχος εννοούμε τις εξετάσεις εκείνες (συμπεριλαμβανομένης και της κλινικής εξέτασης από τον γιατρό) οι οποίες πραγματοποιούνται ενώ το άτομο αισθάνεται υγιέστατο και δεν αναφέρει ή έχει κάποιο σύμπτωμα. Σκοπός τους είναι η έγκαιρη διάγνωση οποιασδήποτε παθολογικής κατάστασης και η αντιμετώπισή της σε πρώιμα στάδια.

Οι εξετάσεις όμως δεν έχουν άμεσα αποτελέσματα και συνήθως απαιτείται ολιγοήμερη αναμονή είτε γιατί ειδικοί αναλυτές επεξεργάζονται τα αποτελέσματα είτε γιατί δεν γνωματεύονται άμεσα ενώ το διάστημα αυτό μεγαλώνει εάν μεσολαβεί σαββατοκύριακο ή αργία.

Τί αισθάνεται όμως το άτομο στο διάστημα αυτό της αναμονής των αποτελεσμάτων των ιατρικών εξετάσεων στις οποίες έχει υποβληθεί;

Όπως οποιαδήποτε άλλη αναμονή, έτσι και αυτή συνοδεύεται από πληθώρα συναισθημάτων: αβεβαιότητα, αγωνία, φόβος, χαρά, προσμονή, ανυπομονησία, αμφιβολία. Το άγχος αυξάνεται καθώς πλησιάζει η ημέρα της ανακοίνωσης των αποτελεσμάτων. Ο χρόνος μοιάζει να κυλάει σε αργή κίνηση.  Δεν υπάρχει κάτι που  μπορεί να γίνει για να επηρεάσει το αποτέλεσμα της εξέτασης. Άπειρα τα σενάρια που γίνονται βάσει μιας δυνητικής αλλαγής, όχι απαραίτητα άσχημης, η οποία θα οριστεί από τα αποτελέσματα. 

Η επίδραση της αναμονής για τα αποτελέσματα των ιατρικών εξετάσεων στο άγχος του ασθενούς είναι σημαντική. Έχει μελετηθεί σε ποικίλες καταστάσεις, σε άτομα που υποβλήθηκαν σε βιοψία πιθανής κακοήθειας, σε ασθενείς με στειρότητα, σε ασθενείς που υποβάλλονται σε γενετικές εξετάσεις κ.α. Οι Lang και συνεργάτες (Lang et al, 2009) διενήργησαν μια μελέτη σε γυναίκες που υποβάλλονταν σε βιοψία όγκου μαστού. Ενώ τελικά οι γυναίκες που διαγνώσθηκαν με κακοήθεια είχαν στατιστικά σημαντικά υψηλότερα επίπεδα κορτιζόλης από τις γυναίκες που είχαν καλοήθη όγκο, πέντε ημέρες μετά την βιοψία και εν αναμονή των αποτελεσμάτων και οι δυο πληθυσμοί γυναικών είχαν παρόμοια αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης. Ανάλογα ευρήματα αναφέρονται και σε μελέτη των Gustafsson και συνεργατών (Gustafsson et al, 1995) οι οποίοι αναφέρουν ότι τα υψηλότερα επίπεδα κορτιζόλης ανευρέθησαν σε άνδρες δύο εβδομάδες μετά την βιοψία προστάτη, λίγο πριν δοθούν τα αποτελέσματα και τα οποία έπεσαν αμέσως αφού ενημερώθηκαν για τα αποτελέσματά της βιοψίας, ανεξάρτητα από την διάγνωση.

Η περίοδος αυτή της αναμονής θεωρείται από πολλούς ως το χειρότερο και  το πιο οδυνηρό μέρος της διαδικασίας των ιατρικών εξετάσεων. Πολλοί ασθενείς αναφέρουν συχνά ότι δεν τους ταλαιπώρησε τόσο η διενέργεια της εξέτασης ή η προετοιμασία που απαιτείται σε συγκεκριμένες εξετάσεις όσο η αναμονή των αποτελεσμάτων. Ακόμα και τα άτομα τα οποία υποβάλλονται σε προληπτικό έλεγχο ανησυχούν για τα αποτελέσματα. Σε περίπτωση δε που η εξέταση πραγματοποιείται στα πλαίσια διερεύνησης κάποιας συμπτωματολογίας (π.χ. ψηλαφητή μάζα μαστού, παρουσία αίματος στα κόπρανα, παθολογική ακτινογραφία θώρακα κ.λ.π.) ή επανελέγχου έπειτα από την επιτυχή αντιμετώπιση κάποιας πάθησης (π.χ. χειρουργείο για αφαίρεση κακοήθειας) πολύ συχνά το άτομο εικάζει το χειρότερο αποτέλεσμα. Ορισμένες φορές, σε αυτό προστίθεται η παρουσία παρόμοιας νόσου σε κάποιο μέλος της οικογένειας, γεγονός που συχνά συνοδεύεται από άσχημες μνήμες και εμπειρίες. 

Παρά το γεγονός ότι πολλές ασθένειες αντιμετωπίζονται ευκολότερα, ακόμα και θεραπεύονται εφόσον διαγνωσθούν έγκαιρα σε αρχικό στάδιο προτού προκληθούν βλάβες σε άλλα όργανα του σώματος, δεν αντισταθμίζεται το φυσικό ένστικτο για αποφυγή του πόνου. Ο φόβος μπορεί να παραλύσει το άτομο και να αντικαταστήσει την λογική. Ίσως και αυτός είναι ο λόγος που πολλοί άνθρωποι δεν επισκέπτονται γιατρό για δεκαετίες ή δεν κάνουν τον προτεινόμενο από τον γιατρό τους έλεγχο λέγοντας απλά ''όσο ψάχνεις, βρίσκεις.'' Ενδεχομένως αυτό να εξηγεί το γιατί ορισμένα άτομα επιλέγουν να αγνοούν, συνειδητά ή μη, ενδείξεις ότι κάτι δεν πάει καλά όπως έναν επίμονο πόνο ή μια ασυνήθιστη πρωτοεμφανιζόμενη ελιά. Είναι πιο εύκολο να ζει κανείς σε άγνοια ακόμα και αν αυτό αφορά στην υγεία. Είναι λιγότερο αγχωτικό. "Ό,τι είναι να έρθει θα έρθει", υποστηρίζουν. Τα άτομα αυτά όμως δεν είναι “τεμπέλικα”, “τρελά” ή αδιάφορα για την υγεία τους, απλώς δεν έχουν αναπτύξει ικανοποιητικούς αμυντικούς μηχανισμούς για να αποφύγουν τον πόνο. Η ζωή έχει άλλωστε αρκετά προβλήματα και δυσκολίες για να υποβάλλουν τον εαυτό τους σε επιπλέον έννοιες. 

Διαβάστε το δεύτερο μέρος του άρθρου εδώ:

Αναμονή ιατρικών αποτελεσμάτων και διαχείριση του άγχους - Μέρος 2ο

Πηγές:

  • Lang EV, Berbaum KS, Lutgendorf SK. Large-core breast biopsy: abnormal salivary cortisol profiles associated with uncertainty of diagnosis. Radiology. 2009; 250: 631- 637
  • The anxiety of the biopsy. New York Times. http://well.blogs.nytimes.com/2009/02/24/the-anxiety-of-the-biopsy/ February 24, 2009. 
  • Gustafsson O, Theorell T, Norming U, et al. Psychological reactions in men screened for prostate cancer. Br J Urol. 1995; 75: 631- 636