Η πρόληψη πλέον έχει μια δεύτερη ευκαιρία

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

Η υγειονομική αυτή κρίση είναι μια από τις πιο δύσκολες των τελευταίων δεκαετιών με ανυπολόγιστες κοινωνικοοικονομικές συνέπειες. Τα συστήματα υγείας παγκοσμίως δοκιμάζονται, βρίσκοντας πολλές χώρες ανέτοιμες και ανοχύρωτες απέναντι στο συγκεκριμένο ιό. Και μέσα σε αυτό τον καταιγισμό πληροφοριών για τα κρούσματα, τους θανάτους, τις θεραπείες κλπ., ξαφνικά η ΠΡΟΛΗΨΗ ξανάρχεται στο προσκήνιο και η ατομική ευθύνη έρχεται να προστατέψει το σύνολο.

Η πρόληψη αναφέρεται στις προσπάθειες των λειτουργών υγείας να προλάβουν την εκδήλωση νόσων, μέσω προγραμμάτων προαγωγής υγείας. Τα μεγάλα όμως και πιο σημαντικά προβλήματα υγείας ενός πληθυσμού λύνονται με τη συλλογική προσπάθεια και όχι μόνο με την ιατρική φροντίδα.

Ιστορική αναδρομή πρόληψης στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα τα νομοθετήματα που δημοσιευτήκαν την περίοδο 1900-1930 δείχνουν το κρατικό ενδιαφέρον για την προστασία και προαγωγή της υγείας. Το 1902 έχουμε την ίδρυση του Θεραπευτηρίου Σωτηρία, στα πλαίσια της καταπολέμησης της φυματίωσης, το 1909 την ίδρυση του νοσοκομείου Ανδρέας Συγγρός (αφροδίσιων νοσημάτων) ενώ το με το νόμο 346/1914 σχετικά με την επίβλεψη της Δημόσιας Υγείας συγκροτήθηκαν οι θέσεις των Νομιάτρων, των Εμβολιαστών κλπ.

Το 1922 εξαιτίας της Μικρασιατικής καταστροφής ιδρύθηκε το υπουργείο Υγιεινής, Πρόληψης και Αντίληψης, το 1931 έγινε η ίδρυση των Υγειονομικών κέντρων και το 1937 η δημιουργία του ΙΚΑ και η ίδρυση της Σχολής Επισκεπτριών Κοινωνικής Υγιεινής και αργότερα της Σχολής Επισκεπτριών και Αδελφών Νοσοκόμων.

Το 1953 ιδρύονται υγειονομικοί σταθμοί στα πλαίσια των υπηρεσιών πρωτοβάθμιας περίθαλψης ενώ το 1983 με το νόμο 1397/1983 Εθνικό Σύστημα Υγείας και άλλες διατάξεις ορίζονταν τα πλαίσια και οι βάσεις ενός Εθνικού Συστήματος Υγείας.

Τα επόμενα χρόνια ακολουθούν μεταρρυθμιστικές προτάσεις με νέες αποκεντρωμένες δομές και θεσμοί για τη δημόσια υγεία, δίνοντας έμφαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα και πρόληψη.

Στα χρόνια όμως της οικονομικής κρίσης, ο ρόλος της πρόληψης στην Ελλάδα υποβαθμίστηκε αρκετά. Η νοσοκομειακή και ιατροκεντρική οργάνωση υπηρεσιών έγινε προτεραιότητα του συστήματος υγείας, ενώ και η υποβάθμιση και απαξίωση του ρόλου των Επισκεπτών Υγείας στη Δημόσια Υγεία, όπου εξαναγκάζονται από τις διοικήσεις των φορέων να εργαστούν ως νοσηλευτές, ενώ θα έπρεπε να έχουν αρμοδιότητες όπως: σχεδιασμό και εφαρμογή προγραμμάτων Αγωγής υγείας στην κοινότητα, συμβολή στο σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση της πρωτογενούς, δευτερογενούς και τριτογενούς πρόληψης, συνετέλεσαν στο να έρχεται η πρόληψη πάντα δεύτερη.

Η πρόληψη διαιρείται σε τρία στάδια:

  1. πρωτογενής πρόληψη: Αποσκοπεί στον περιορισμό της εμφάνισης νέων περιπτώσεων με μέτρα σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο πχ οι μαζικοί εμβολιασμοί
  2. δευτερογενής πρόληψη: Αποσκοπεί στην πρώιμη διάγνωση και θεραπεία σε ατομικό επίπεδο αλλά και σε ομαδικό ( διαλογή-screening tests). Παραδείγματα δευτερογενούς πρόληψης είναι το pap test , η μαστογραφία στις γυναίκες κλπ.
  3. τριτογενής πρόληψη: στοχεύει στην πρόληψη της ανικανότητας και στην αποκατάσταση καθώς και στην πρόληψη των υποτροπών μιας νόσου με προγράμματα αποκατάστασης επαγγελματικής και κοινωνικής επανένταξης.

Οι στρατηγικές που ακολουθούνται στις διάφορες μορφές πρόληψης είναι οι εξής:

  1.  Αγωγή υγείας- αλλαγή συμπεριφοράς πχ. σε θέματα διατροφής , άσκησης, χρήσης αλκοόλ κλπ.
  2. Νομοθετικά μέτρα και μέτρα κοινωνικής πολιτικής πχ η χρήση των ζωνών ασφαλείας, του κράνους, η απαγόρευση του καπνίσματος κλπ.
  3. Διαλογή -screening μέσω κλινικής ή και εργαστηριακής εξέτασης συγκεκριμένων ομάδων πληθυσμού με σκοπό την πρώιμη ανίχνευση της νόσου.
  4. Εμβολιασμοί, με πιο πρόσφατο παράδειγμα τον εμβολιασμό των κοριτσιών κατά του HPV ως μέτρο πρόληψης κατά του καρκίνου της μήτρας.
  5. Έλεγχος περιβαλλοντικών κινδύνων.
  6. Αποκατάσταση με σκοπό την αποφυγή της ανικανότητας, απόρροιας κάποιου νοσήματος.

 Συμπερασματικά σε ένα σωστά δομημένο Σύστημα Υγείας μιας χώρας, ο σκοπός πρέπει να είναι η διασφάλιση και η συνεχής βελτίωση του επιπέδου της υγείας των πολιτών της, ενώ η πρόληψη υπερέχει της θεραπείας, γιατί η υγεία είναι προϋπόθεση για την παραγωγικότητά ενός κράτους ενώ η αλληλεξάρτηση μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και υγείας με τα χρόνια έχει ιστορικά διαπιστωθεί.

Άλλωστε είναι γνωστή η ρήση του Ιπποκράτη ‘Κάλλιον το προλαμβάνειν ή το θεραπεύειν’. (Η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία).