Η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας στην covid εποχή

Κατηγορία: Ψυχολογία και ιατρικήΔημοσιεύθηκε στις

Όταν λέμε Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) απλά και κατανοητά εννοούμε την πρώτη επαφή του πολίτη με τις μονάδες υγείας, η οποία παρέχει το πρώτο στάδιο της αντιμετώπισης και θεραπείας, ενώ κατέχει τον πιο σημαντικό ρόλο στην πρόληψη. Όταν υπάρχει σωστή λειτουργία στην ΠΦΥ, υπάρχει παράλληλα εύρυθμη λειτουργία στις δευτεροβάθμιες και τριτοβάθμιες μονάδες, ενώ ενισχύεται και η αποτροπή εμφάνισης νέων κρουσμάτων στο γενικό πληθυσμό.

Η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας αφορά στην αντιμετώπιση τριών συνθηκών

  1. Διάγνωση και θεραπεία των αρρώστων
  2. Αντιμετώπιση εκτάκτων περιστατικών
  3. Πρόληψη

Με αλλά λόγια ο κύριος ρόλος είναι όχι απλά να μην οδηγηθεί ο ασθενής σε νοσοκομειακή μονάδα αλλά και να μην χρειαστεί εκ των προτέρων να νοσηλευτεί. Αυτό γίνεται με ενημέρωση του πληθυσμού για τη διατήρηση της καλής υγείας (αγωγή υγείας), με τη καταγραφή των ασθενειών που εμφανίζονται και τους παράγοντες κίνδυνους, την αντιμετώπιση πρωτογενώς των συνεπειών τους και με τη συγκρότηση ενός σχεδίου για την αποφυγή εμφάνισης τους.

Η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα παρέχεται από τα Κέντρα υγείας , τα περιφερειακά ιατρεία, τα πολυιατρεία των ΠΕΔΥ, τα ιδιωτικά διαγνωστικά κέντρα και τους ιδιώτες γιατρούς.

Όμως στην Ελλάδα κυρίως η πρόληψη έχει παίξει δευτερεύοντα ρόλο διαμορφώνοντας ένα ιατροκεντρικο σύστημα υγείας. Από το 1983 με τα πρώτα ΚΥ έως τώρα κατατίθενται νομοσχέδια στα οποία «μεταρρυθμίζουν» τις ονομασίες ουσιαστικά των δομών ή εμφανίζουν μεταρρυθμίσεις που ενώ έχουν θεσμοθετηθεί, όπως ο οικογενειακός γιατρός, η πολιτική πρόληψης ,ο φάκελος ασθενούς δεν έχουν εφαρμοστεί. Ας σημειωθεί εδώ ότι στην Ελλάδα της κρίσης ιδίως μετά τα μέτρα των μνημονιακών συμφωνιών οι επιπτώσεις στο χώρο της υγείας με αφορμή αυτή την υγειονομική κρίση είναι εμφανείς και άξιου λόγου.

Με την έλλειψη της χρηματοδότησης και με ότι αυτό συνεπάγεται, αλλά και τη μείωση του υγειονομικού προσωπικού, η υγεία έγινε ένα είδος πολυτέλειας κάνοντας πραγματικά τα ευπαθή τμήματα του πληθυσμού να έχουν μειωμένη πρόσβαση στη πρωτοβάθμια και να αποζητούν λύσεις δημιουργώντας ασφυκτικές συνθήκες στα δημόσια νοσοκομεία. Το ίδιο φυσικά συμβαίνει και σε θέματα ψυχικής υγείας. Έλλειψή υποδομών αλλά και ειδικών ψυχικής υγείας έχουν συντελέσει στη μειωμένη ανάπτυξη ενός δικτύου υποστήριξης στην κοινότητα. Ιδίως οι απομακρυσμένες περιοχές από τα αστικά κέντρα δεν λαμβάνουν την απαιτούμενη φροντίδα ψυχικής υγείας. Έγινε μια προσπάθεια με τη δημιουργία των κοινοτικών ομάδων ψυχικής υγείας όπως είναι οι κινητές μονάδες αλλά οι ανάγκες τελικά είναι πολύ μεγαλύτερες.

Η σημερινή κατάσταση κρούει τον κώδωνα του κινδύνου μια και οι επιπτώσεις στη ψυχική υγεία των ασθενών από covid-19 αλλά και του υπόλοιπου πληθυσμού λόγω του παρατεταμένου lockdown και των κοινωνικοοικονομικών συνέπειων αυτού, αρχίζουν να διαφαίνονται. Σε έρευνα του πανεπιστήμιου της Οξφόρδης παρουσιάστηκαν τα εξής ευρήματα:

Ένας στους πέντε αποθεραπευθεντες ασθενείς Covid -19 εμφάνισε αυπνία, κατάθλιψη και άγχος, ενώ όσοι έπασχαν ήδη από κάποιο ψυχικό νόσημα είχαν 65% περισσότερες πιθανότητες να νοσήσουν από Covid-19 από ό,τι όσοι δεν έχουν ψυχικά νοσήματα. Αλλά και ο πληθυσμός εκείνος ο οποίος χρειάζεται αδιάκοπη παρακολούθηση και θεραπεία όπως είναι ασθενείς με διαβήτη ή καρδιακές παθήσεις είναι δυνατόν να εμφανίσει επιπλοκές σωματικές αλλά και ψυχικές λόγω του αποκλεισμού του από τα δίκτυα παρακολούθησης του.

Τι μπορεί να προσφέρει η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας;

Φανταστείτε λοιπόν ένα σωστά δομημένο πρωτοβάθμιο σύστημα υγείας αποτελούμενο από μια διεπιστημονική ομάδα που θα συγκροτείται από τον οικογενειακό γιατρό, τον επισκέπτη υγείας, τον νοσηλευτή, τον κοινωνικό λειτουργό, τον ψυχολόγο κλπ. Σε μια εποχή πανδημίας μπορεί στοχευμένα να βοηθήσει σε συνδυασμό με τα μέτρα δημόσιας υγείας για την πρόληψη της διασποράς και της μείωσης των επιπτώσεων της.

  1. Ο οικογενειακός γιατρός μαζί με τη βοήθεια των επισκεπτών υγείας και της υπόλοιπης ομάδας αναλαμβάνουν με εκστρατείες ενημέρωσης να διαφωτίσουν τον πληθυσμό ευθύνης τους (σχολεία, βιομηχανίες, Καπη, γηροκομεία, δημοτική αρχή και υπηρεσίες) με σκοπό την ενίσχυση των μηνυμάτων για τους κανόνες σωστής υγιεινής και τους κανόνες αποστασιοποίησης, χρησιμοποιώντας πάντα εύκολους και κατανοητούς τρόπους.
  2. Με στοχευμένα τεστ στον πληθυσμό τόσο για προληπτικούς όσο και για διαγνωστικούς σκοπούς συμβάλλοντας έτσι στην απομόνωση των θετικών περιπτώσεων και στην ελαχιστοποίηση της μετάδοσης, αλλά και στη μείωση του άγχους διαχείρισης της όλης κατάστασης από τον πληθυσμό.
  3. Προσδιορισμός και προστασία των ατόμων και ομάδων που είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε ενδεχόμενη λοίμωξη. Ένα κομβικής σημασίας μέτρο αφού η συγκεκριμένη ομάδα αναγνωρίζει και προσεγγίζει τους εν λόγω ασθενείς, οι οποίοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εάν μολυνθούν από τον ιό και ιδιαίτερα τους ηλικιωμένους που ζουν σε γηροκομεία, ώστε να διασφαλίσουν την έγκαιρη ανίχνευση και τη λήψη κατάλληλων μέτρων για την πρόληψη της μετάδοσης.
  4. Κατοίκον επίσκεψη στα σπίτια ευπαθών ομάδων, φυσικά τηρώντας όλα τα μέτρα ασφάλειας, για τον έλεγχο της κατάστασης της υγείας τους, τον εμβολιασμό έναντι της γρίπης από τους επισκέπτες υγείας, τη νοσηλευτική φροντίδα από τους νοσηλευτές, την ψυχολογική υποστήριξη από ψυχολόγους αλλά και τη διασύνδεση με τις υπόλοιπες δημόσιες δομές όπου και όταν το χρειάζονται. Ενίσχυση της βοήθειας στο σπίτι με την επίβλεψη κοινωνικού λειτουργού για την παροχή ειδών πρώτης ανάγκης.
  5. Follow up των ασθενών Covid για τον έλεγχο των συμπτωμάτων και για την παραπομπή τους σε νοσοκομεία όταν χρειάζεται.
  6. Την ενίσχυση και ενδυνάμωση των ΚΨΥ και των κινητών μονάδων Ψυχικής υγείας μιας και πλέον οι υπηρεσίες που μπορούν να προσφέρουν τόσο στον ειδικό πληθυσμό (ψυχικά ασθενών) όσο και στον γενικό πληθυσμό θα αποδειχτούν αναγκαίες και επιβεβλημένες είτε είναι δια ζώσης είτε με τηλεφωνική ή ψηφιακή υποστήριξη.

Με δεδομένη τη σημερινή κατάσταση αναμένεται αύξηση των ψυχικών διαταραχών σχετιζόμενες με την κοινωνικοοικονομικη κρίση από τα συνεχή lockdown. αλλά και από την μακρόχρονη απουσία από το επαγγελματικό περιβάλλον ασθενών σε ανάρρωση από covid-19. Αυτό σημαίνει ότι ίσως όλο και περισσότεροι πολίτες θα στραφούν για δωρεάν περίθαλψη και ψυχιατρική φροντίδα στο τόπο διαμονής τους.

Η Πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας θα πρέπει να ενισχυθεί έμπρακτα με χρηματοδότηση από τις εκάστοτε κυβερνήσεις και με προσλήψεις επαρκούς προσωπικού το οποίο συχνά να επικαιροποιεί τις γνώσεις του και τις δεξιότητες του. Μόνο τότε θα μπορούμε να μιλάμε για μια ολιστική, εξατομικευμένη ανθρωποκεντρική προσέγγιση στην υγεία.

Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι η υγεία προϋποθέτει την συμμετοχή της οικονομίας, αλλά και ότι η οικονομία δεν υφίσταται αν δεν υπάρχει υγεία σωματική και ψυχική.

 

 

Πηγές:

  • Taquet, M., Luciano, S., Geddes, J. R., & Harrison, P. J. (2020). Bidirectional associations between COVID-19 and psychiatric disorder: retrospective cohort studies of 62 354 COVID-19 cases in the USA. The Lancet Psychiatry.
  • Ιωαννίνων-Θεσπρωτίας, Ε., Ηπείρου, Π. Ψ. Υ., & Νοσοκομείο Λιβαδειάς, Δ. Η ενσωμάτωση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας στην Ελλάδα.