Ιατρικώς Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή

Κατηγορία: Ψυχολογία παιδιού και οικογενείαςΔημοσιεύθηκε στις

Η γονιμότητα καθώς και τα προβλήματα που σχετίζονται με αυτή είναι ένας παράγοντας που επηρεάζει σημαντικά τα άτομα τόσο ως μονάδες όσο και στη σχέση τους με το σύντροφό τους. Συχνά δε, παίρνει προεκτάσεις και στη σχέση των ατόμων με το περιβάλλον τους ή την ευρύτερη οικογένεια. Αυτό, βέβαια, εξαρτάται από το πόσο κοντινές ή “εμπλεγμένες” όπως λέμε είναι οι σχέσεις και συνεπώς κατά πόσο επιτρέπεται από το ζευγάρι να παρεισφρέουν τρίτοι σε αυτό.

Πολλοί είναι οι παράγοντες που μπορεί να συντελέσουν στη δυσκολία τεκνοποίησης και με τους οποίους, ασφαλώς, ασχολείται η ιατρική επιστήμη δίνοντας σε πολλές περιπτώσεις λύση με την επιλογή της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Στο παρόν άρθρο θα εστιάσουμε στο ψυχοσυναισθηματικό κομμάτι των ατόμων που εμπλέκονται άμεσα με την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και πιο συγκεκριμένα με τεχνικές της τεχνητής γονιμοποίησης.

Η ψυχοσυναισθηματική κατάσταση του ατόμου – ζευγαριού.

Συνήθως, πριν φτάσει το άτομο ή το ζευγάρι στην λύση της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής έχει δοκιμάσει αρκετές ματαιώσεις, όπως αποτυχημένες επί μακρόν προσπάθειες φυσικής γονιμοποίησης, παλίνδρομες κυήσεις (αποβολές), προβλήματα σπέρματος αλλά και άλλες ιατρικές καταστάσεις οι οποίες περιορίζουν το ενδεχόμενο φυσικής σύλληψης. Όλα αυτά είναι παράγοντες που επηρεάζουν την ψυχοσυναισθηματική κατάσταση του ατόμου. Σε αυτούς, εκτός των άλλων συμπεριλαμβάνεται και η προσλαμβανόμενη πίεση του χρόνου που μπορεί να βιώνει κάποιο άτομο το οποίο δεν βρίσκεται σε μία σχέση με την προοπτική της δημιουργίας οικογένειας ή που βγήκε απροσδόκητα από μία σχέση η οποία έμοιαζε να έχει αυτή την προοπτική. 

Ανησυχία, αγωνία, αισθήματα ενοχής ή ελλείμματος, λύπη,  θλίψη, ματαίωση, αποδιοργάνωση αλλά και απόσυρση ή απομόνωση είναι συχνά παρατηρούμενες εκφάνσεις του συναισθήματος ενός ατόμου ή ζευγαριού στην προσπάθειά  του να τεκνοποιήσει και η οποία φαίνεται να αποβαίνει άκαρπη. 

Η εικόνα εαυτού.

Το άτομο καλείται να διαχειριστεί εκτός του αντικειμενικού εμπόδιου μία σειρά από άλλα ζητήματα. Ένα από αυτά αφορά στην εικόνα εαυτού. Η γονιμότητα στις κοινωνίες μας μοιάζει να θεωρείται αυτονόητη μέχρι τη στιγμή που κάποιος έρχεται σε επαφή με μία αντικειμενική δυσκολία γύρω από αυτή. Επιπλέον, οι κοινωνίες μέχρι σήμερα φαίνονται λίγο μόνο ανεκτικές στο να εμπεριέξουν τα άτομα που δυσκολεύονται να αποκτήσουν ή δεν έχουν αποκτήσει παιδί. Στο πέρασμα των χρόνων, έχουν χρησιμοποιηθεί όροι καθόλου κολακευτικοί (όπως στέρφα, στείρος)  για την απόδοση αυτής της έννοιας. Είναι αλήθεια, πως επί το πλείστο θίγεται το γυναικείο φύλο που είναι συνδεδεμένο με τη μητρότητα στα στερεότυπα των ανθρώπων. 

Το άτομο καλείται να δει τον εαυτό του διαφορετικά από ότι τον είχε φανταστεί μέχρι στιγμής και να επαναπροσδιορίσει τις προσδοκίες του σε σχέση με τη ζωή, το μέλλον, τα όνειρά του ενδεχομένως και με το περιβάλλον του. Επιπλέον, φτάνοντας στην πρακτική της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής συχνά έχει επενδύσει όλες του τις ελπίδες σε αυτή ώστε προκύπτει μια μεγάλη ποσότητα άγχους που χρειάζεται διαχείριση τόσο για το ίδιο το άτομο και την ψυχοσυναισθηματική του ισορροπία όσο και για την επιτυχή εξέλιξη της διαδικασίας. 

Για τα ζευγάρια, η ισορροπία μπορεί να καταστεί εύθραυστη σε στιγμές και φάσεις και χρειάζεται ανοιχτή επικοινωνία, σεβασμός στον προσωπικό χρόνο του κάθε μέλους και ψυχικός χώρος να επιτραπεί το βίωμα όλων των συναισθημάτων που ανακινούνται. Είναι αλήθεια, πως όταν δύο άνθρωποι συναντώνται και αποφασίζουν τη δημιουργία οικογένειας συνήθως δεν έχουν σκεφτεί το ενδεχόμενο της δυσκολίας στη φυσική σύλληψη. Συνεπώς, μπορεί να αλλάξει το φίλτρο με το οποίο “βλέπουμε” το σύντροφό μας, να μας πλημμυρίσει αγωνία για το πώς εκείνος μας βλέπει ή αισθάνεται με την επιλογή του να είμαστε μαζί, αλλά και να πυροδοτηθούν φόβοι ως προς την εξέλιξη της σχέσης. 

Κατά την επαφή με το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό, το ζευγάρι μπορεί να αισθανθεί απειλή ή παραβίαση με τη σκέψη ότι δημοσιοποιείται κατά μία έννοια η σεξουαλική του ζωή, αφού κάποιοι τρίτοι χρειάζεται να ενημερωθούν σχετικά ή και να καθορίσουν σε κάποιες τεχνικές τους τρόπους ή το χρόνο των επαφών του. Επιπλέον, σε πολλές περιπτώσεις η ερωτική συνεύρεση μπορεί να γίνει καταναγκαστική. Η ψυχολογική παρέμβαση καθίσταται συχνά αναγκαία ώστε να καταφέρει το άτομο και το ζευγάρι να ρυθμίσει το συναίσθημα και τις επενδύσεις του αλλά και να εμπεριέξει όλα τα παραπάνω στην προσωπική του ιστορία και εικόνα για τον εαυτό του. 

Πρακτικοί παράγοντες και διλήμματα.

Η ηλικία των γονέων είναι ένας παράγοντας που μπορεί να διευκολύνει ή να αποτελέσει τροχοπέδη στην επιτυχή έκβαση της προσπάθειας αλλά και ένα κριτήριο που χρειάζεται να σκεφτούν οι μέλλοντες γονείς. Το ίδιο ισχύει και για τις σωματικές δυνατότητες και αντοχές.  Η κατάλληλη ενημέρωση από το θεράποντα ιατρό που θα καθοδηγήσει με βάση την ιατρική κατάσταση και τις ενδεδειγμένες εξετάσεις σε συνδυασμό με τη συμβουλευτική μπορούν να  υποστηρίξουν το ζευγάρι  να οδηγηθεί με ωριμότητα και σταθερότητα στην καλύτερη απόφαση.

Αγωνίες που σχετίζονται με τις συνέπειες των φαρμάκων που χρησιμοποιούνται είτε στο σώμα είτε στο παιδί καλό είναι να συζητιούνται ανοιχτά με το θεράποντα. Στο σημείο αυτό, να επισημάνουμε ότι είναι ζωτικής σημασίας η επιλογή ενός πιστοποιημένου επιστήμονα καθώς πολλά ζευγάρια παρασύρονται θέτοντας ως αυτοσκοπό της ύπαρξής τους την τεκνοποίηση πολλές φορές μην υπολογίζοντας το κόστος. Με την έννοια κόστος αναφερόμαστε στις πιθανές συνέπειες για τα άτομα και όχι απλά στο οικονομικό κομμάτι. 

Τί λέμε στο παιδί;

Τα μυστικά σε μία οικογένεια είναι περιοχές με μεγάλο συναισθηματικό βάρος. Όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση, καταδεικνύουν σαφέστατα τη δυσκολία των ίδιων των γονέων να διαχειριστούν κάποιο ζήτημα και η οποία προβάλλεται πάνω στο παιδί. 

Πολλοί γονείς φέρουν ιδιαίτερη αγωνία γύρω από την ενημέρωση του παιδιού τους. Είναι αλήθεια πως όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση η άνεση με την οποία οι ίδιοι οι γονείς αντιμετωπίζουν το θέμα της σύλληψης ανεξάρτητα με τη μέθοδο επηρεάζει και τη στάση τους προς το παιδί. Ενδεχομένως βγει με το μανδύα της προστασίας του παιδιού, “Πώς θα είναι για το παιδί να γνωρίζει ότι είναι προϊόν εξωσωματικής γονιμοποίησης και όχι όπως όλα τα άλλα παιδιά;” γεγονός βέβαια που αντικατοπτρίζει τη δική τους αδυναμία να διαχειριστούν την επιλογή τους. Γονείς οι οποίοι δεν έχουν επεξεργαστεί δυσκολίες δικές τους ή δεν έχουν συμφιλιωθεί για λόγους προσωπικούς τους με την επιλογή του συγκεκριμένου τρόπου σύλληψης βιώνουν έντονο στρες και μεγάλη δυσκολία στην επικοινωνία τους με το παιδί. 

Ποιός είναι ο κατάλληλος τρόπος και χρονική στιγμή να ενημερώσουμε το παιδί;

Όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση, η κατάλληλη στιγμή για ενημέρωση είναι όταν το παιδί ζητήσει να μάθει. Κάθε παιδί φυσιολογικά στην πορεία της ανάπτυξής του διερωτάται πώς ή γιατί γεννήθηκε. Τότε είναι η κατάλληλη στιγμή και σε συνάρτηση με την ηλικία του να δώσουμε τις απαντήσεις με τρόπο που να είναι εύληπτος και αντίστοιχος με το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού. Ανάλογα με την ηλικία μπορούν να χρησιμοποιηθούν παραμυθάκια ή βιβλία, αν πρόκειται για μεγαλύτερο παιδί, που εξηγούν τη διαδικασία της σύλληψης. Βασική προϋπόθεση είναι ο γονέας ή οι γονείς να είναι συνειδητοποιημένοι και να προσφέρουν απαντήσεις που ταιριάζουν στο γνωσιακό τους σύστημα ενώ ταυτόχρονα ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Μισόλογα ή ασάφειες περισσότερο διεγείρουν τη φαντασία των παιδιών, προκαλούν σύγχυση και αισθήματα αγωνίας καθώς αντιλαμβάνονται πως κάτι υπάρχει εκεί που όμως δε λέγεται, άρα μάλλον είναι κακό ή επικίνδυνο. 

Υπάρχει συναισθηματικό έλλειμμα για τα παιδιά;

Ο τρόπος σύλληψης δεν επηρεάζει τα παιδιά, ωστόσο οι συναισθηματικές επενδύσεις που έχουν γίνει προς αυτά και ο τρόπος με τον οποίο μεγαλώνουν είναι καθοριστικά στην εξέλιξή τους. Συχνά, τα παιδιά που είναι καρπός ιατρικώς υποβοηθούμενης γονιμοποίησης είναι πλάσματα υπερεπενδεδυμένα ή μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον υπερπροστασίας ακριβώς λόγω του ότι προέρχονται από πολύτιμες, όπως λέγονται, κυήσεις. 

Χρειάζεται, λοιπόν, οι γονείς να εργαστούν πάνω σε αυτό το κομμάτι ώστε να καταφέρουν να μείνουν τα παιδιά τους ανεπηρέαστα και να μην αναλάβουν εκείνα ένα μεγάλο φορτίο που πηγάζει από συναισθηματικά ελλείμματα και προσωπικά βιώματα των γονέων.

Ελένη Μπονέ, Ψυχολόγος MSc - Ψυχοθεραπεύτρια

Ελένη Μπονέ, Ψυχολόγος MSc - Ψυχοθεραπεύτρια

Βιογραφικό του συντάκτη και υποβολή ερωτήσεων

Άρθρα του συντάκτη