Παράγοντες που Επηρεάζουν τις Διαιτητικές Συμπεριφορές των Παιδιών

Κατηγορία: Ψυχολογία παιδιού και οικογενείαςΔημοσιεύθηκε στις

Οι διατροφικές επιλογές των παιδιών εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες τους, οποίους θα τους αναλύσουμε παρακάτω.

Βιολογικά Προκαθορισμένες Γευστικές Προτιμήσεις

Αρκετές μελέτες έχουν διατυπώσει την άποψη ότι οι άνθρωποι γεννιούνται με συγκεκριμένες γευστικές προτιμήσεις. Σε μία παλαιότερη έρευνα ο Steiner(1996)  κινηματογράφησε τις αντιδράσεις βρεφών μία ημέρας, χωρίς προηγούμενη εμπειρία τροφής, σε υγρά με γλυκιά, πικρή και ξινή γεύση. Οι εκφράσεις του προσώπου των βρεφών υποδήλωναν θετική ανταπόκριση στη γλυκιά γεύση και αρνητική στην πικρή/ξινή. Ενδεχομένως, η ύπαρξη βιολογικά προκαθορισμένων γευστικών προτιμήσεων να συνδέεται με την έμφυτη ικανότητα επιβίωσης του ανθρώπου αφού η γλυκιά γεύση είναι ένδειξη πηγής υδατανθράκων ενώ η πικρή/ξινή γεύση αποτελεί ενδεχομένως ένδειξη κινδύνου.

Σε μία πρόσφατη έρευνα παιδιά ηλικίας 9-11 ετών στην Αγγλία δήλωσαν ότι η γεύση ήταν ο πιο σημαντικός παράγοντας επιλογής τροφίμων. Στην ίδια έρευνα δήλωναν ότι τα φρούτα τους άρεσαν σχεδόν όσο τα γλυκά αλλά η προτίμησή τους για τα λαχανικά ήταν πολύ μικρότερη. Σε αρκετές αντίστοιχες έρευνες βρέθηκε ότι σημαντικοί παράγοντες που επηρέασαν την επιλογή λαχανικών ήταν το χρώμα, η γεύση, η υφή και το μέγεθος.

Οικογένεια

Η οικογένεια παίζει σημαντικό ρόλο στις διαιτητικές συμπεριφορές των παιδιών. Η σημαντικότητα του παράγοντα αυτού δεν έγκεινται μόνο στο γεγονός ότι η οικογένεια παρέχει το φαγητό και συνεπώς καθορίζει και τις διαιτητικές επιλογές των νεότερων μελών της, αλλά και γιατί η επίδραση που ασκούν τα μεγαλύτερα σε ηλικία μέλη της οικογένειας στα νεότερα είναι καθοριστική λειτουργώντας ως πρότυπα προς μίμηση.

Έρευνες αποδεικνύουν ότι η βαρύτητα του παράγοντα αυτού αυξάνει όσο μικρότερη είναι η ηλικία του παιδιού, ενώ κατά τα εφηβικά χρόνια φθίνει. Επιπλέον, σημαντικότερο ρόλο μεταξύ των γονέων παίζει η μητέρα αφού έχει βρεθεί ότι η συσχέτιση μεταξύ παιδιών και μητέρων ως προς τα καταναλισκόμενα τρόφιμα/θρεπτικά στοιχεία είναι μεγαλύτερη από ότι αυτήν των παιδιών και πατέρων. Επίσης, φαίνεται πως είναι η συμπεριφορά και όχι η γνώση των γονέων που καθορίζει τις συνήθειες των παιδιών, γεγονός που ενισχύει την άποψη περί μίμησης των συμπεριφορών των μεγαλύτερων μελών της οικογενείας.

Εκπαίδευση

Από διάφορες έρευνες προέκυψε ότι σημαντικοί παράγοντες στη διαμόρφωση των διατροφικών συνηθειών της οικογένειας και κατ’ επέκταση των παιδιών είναι η κουλτούρα, η εθνολογική προέλευση της οικογένειας, η ενημέρωση των γονέων γύρω από συναφή θέματα, οι στάσεις και οι συνήθειες υγείας τους και το επίπεδο εκπαίδευσης και διαβίωσης των γονέων. Το επίπεδο εκπαίδευσης των γονέων καθώς και το επίπεδο εκπαίδευσης μόνο της μητέρας βρέθηκαν να συσχετίζονται θετικά με την κατανάλωση τροφίμων φτωχών σε λιπαρά. Σημαντικά επίσης φαίνεται να επηρεάζει τις επιλογές των παιδιών για τρόφιμα με λίγα λιπαρά η παρουσία κάποιου μέλους της οικογένειας με υψηλά επίπεδα χοληστερόλης που ακολουθεί πλέον συγκεκριμένη δίαιτα, καθώς και το φύλο, αφού τα κορίτσια, περισσότερο από τα αγόρια προτιμούν τρόφιμα χαμηλά σε λιπαρά. Επίσης, ο παράγοντας εισόδημα δεν βρέθηκε να συσχετίζεται με τις διαιτητικές συνήθειες των μαθητών. 

Παρέα, Σχολικό Περιβάλλον 

Ο Stoneman και Brody (1981) θέλησαν να δουν το μέγεθος της επιρροής των φίλων ως προς την επιλογή των τροφίμων των παιδιών σχολικής ηλικίας. Η έρευνα μάλιστα εισήγαγε πρόσθετο βαθμό δυσκολίας αφού τα παιδιά έπρεπε να επιλέξουν μεταξύ της επιλογής του συνομήλικου και των τροφίμων που έβλεπαν στην τηλεόραση. Όταν οι επιλογές των συνομήλικων διέφεραν από το προϊόν που είχε παρουσιαστεί στη διαφήμιση, τότε τα παιδιά ακολουθούσαν την επιλογή του συνομήλικου. Πάρα τα όποια μεθοδολογικά προβλήματα της συγκεκριμένης έρευνας τα αποτελέσματα είναι ενδεικτικά της δύναμης της διαπροσωπικής επικοινωνίας. 

Από το σχολικό περιβάλλον, επίδραση ασκούν οι δάσκαλοι οι οποίοι λειτουργούν ως πρότυπα, καθώς και τα σχολικά κυλικεία. Ο παράγοντας διαθεσιμότητα  είναι καθοριστικός για τις επιλογές πρόχειρων γευμάτων εκτός σπιτιού. 

Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης 

Ένας, επίσης, σημαντικός παράγοντας είναι οι διαφημίσεις οι οποίες προβάλλονται από την τηλεόραση. Σύμφωνα με συγκριτική ανάλυση των διαφημίσεων διαφόρων χωρών από τη διεθνή Ένωση Καταναλωτών, στην Ελλάδα το ποσοστό των διαφημίσεων που αφορούν τα τρόφιμα ανέρχεται στο 60% του συνολικού ποσοστού των διαφημίσεων. Στην ίδια έρευνα σε 20 ώρες τηλεθέασης που αναλύθηκαν και μέσα από 140 διαφημίσεις τροφίμων, 64 αφορούσαν γλυκά, 26 δημητριακά για πρωϊνό, 18 αλμυρά σνακ όπως πατατάκια, γαριδάκια, 12 κέικ και μπισκότα, 11 γαλακτοκομικά και 5 εστιατόρια γρήγορού φαγητού. 

Υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ διαφημιζόμενων τροφίμων και αιτημάτων παιδιών για κατανάλωση αυτών. Τα περισσότερα διαφημιζόμενα τρόφιμα είναι πολύ πλούσια σε λίπος και ζάχαρη και φτωχά σε φυτικές ίνες και σίδηρο. Αυτά τα τρόφιμα αποτελούν τις κύριες επιλογές των παιδιών που είναι δύσκολο να αλλάξουν στην συνέχεια. Τέλος, είναι απαραίτητη η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των παιδιών απέναντι στα μηνύματα που δέχονται. 

Πηγές:

  • Birch LL. Development of food preferences, Annu Rev Nutr 19:41-62, 1999
  • Birch LL and Fisher JO. Development of eating behaviors among children and adolescents, Pediatrics 101:539-549, 1998.
  • Cheung LWY and Richmond JB. Child health, nutrition, and physical activity. Campaign, IL: Human Kinetics, 1995.
  • Gibson EL, Wardle J and Watts CJ. Fruit and vegetable consumption, nutritional knowledge and beliefs in mothers and children. Appetite 31: 205-228, 1998.
  • Halford JC, Gillespie J, Brown V, Pontin EE and Dovey TM. Effect of television advertisement for foods on food consumption in children, Appetite 42: 221-225, 2004.
  • Mennella JA, Pepino MY and Reed DR. Genetic and environmental determinants of bitter perception and sweet preferences. Pediatrics 115: e216-222, 2005.
Θεμιστοκλής Δευτεραίος, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος MSc

Θεμιστοκλής Δευτεραίος, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος MSc

Βιογραφικό του συντάκτη και υποβολή ερωτήσεων

Άρθρα του συντάκτη