Συμπεριφορές Εκτόνωσης. Acting out ή Εκδραμάτιση. Μέρος 1ο

Κατηγορία: ΨυχοπαθολογίαΔημοσιεύθηκε στις

Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να παρατηρήσουμε στον εαυτό μας ή σε κάποιο άτομο του περιβάλλοντός μας κάποια συμπεριφορά η οποία μας ξενίζει. Ενδεχομένως, να μην είχαμε σκεφτεί στο παρελθόν ότι θα μπορούσαμε ποτέ να αντιδράσουμε με τέτοιο τρόπο ή αυτή να είναι στα όρια του απρεπούς ή απλά εκτός της συνθήκης ή εκτός του πλαισίου στο οποίο βρισκόμαστε.

Ορισμός

Στα αγγλικά χρησιμοποιείται ο όρος acting out που σημαίνει την εκδραμάτιση, άλλως θα μπορούσε να ειπωθεί ως συναισθηματική εκτόνωση ή εκφόρτιση. Πρόκειται για μία συμπεριφορά η οποία είναι ακατάλληλη για το πλαίσιο στο οποίο εκδηλώνεται και προκύπτει για την εκτόνωση καταπιεσμένων, ασυνείδητων ή υπό άρνηση συναισθημάτων. Στοχεύει, ασυνείδητα, στη μείωση της δυσφορίας και του στρες που τα παραπάνω συναισθήματα φέρουν ή στο να γίνουν αυτά σαφή σε άλλα άτομα με τρόπο όμως έμμεσο και όχι ξεκάθαρο.

Τί είναι το acting out

Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ενός είδους μηχανισμό άμυνας του ψυχισμού υπό την έννοια ότι είναι προτιμότερο για το άτομο να επιτελέσει μία πράξη (αντίδραση) παρά να βιώνει το συνοδό στρες κάποιας συνθήκης, το οποίο θα ήταν επιβαρυντικό για τον ψυχισμό του.

Η ενέργεια που περιγράφεται ως acting out είναι συνήθως μία αντικοινωνική συμπεριφορά (όπως μπορεί να είναι η χρήση παράνομων ουσιών, μια εξάρτηση ή η κλοπή) ή μία προσπάθεια – είτε σε συνειδητό είτε σε ασυνείδητο επίπεδο – να κερδίσει κανείς την προσοχή ή τη φροντίδα (όπως θα μπορούσε να είναι το ξέσπασμα ενός παιδιού ή οι αυτοτραυματισμοί) ή μια συμπεριφορά που δε συνάδει με το πλαίσιο που έχει επιλέξει να κινείται (π.χ. εξωσυζυγικοί δεσμοί).

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η συμπεριφορά που επιλέγεται από το άτομο είναι στην ουσία η επιλογή μίας από τις λιγότερο ωφέλιμες για το άτομο κινήσεις, καθώς αν είχε επιλέξει κάποια άλλη θα μπορούσε να προσφέρει πραγματική και επί της ουσίας εκτόνωση σε συναισθήματα καταπιεσμένα και επώδυνα καλλιεργώντας ταυτόχρονα το έδαφος για προσωπική εξέλιξη. Προς αυτή την κατεύθυνση θα μπορούσε να είναι το να αναγνωρίσει κανείς πώς αισθάνεται πραγματικά τόσο γενικά στην καθημερινότητά του όσο και ειδικότερα σε μία συγκεκριμένη συνθήκη και να το επικοινωνήσει με τρόπο τέτοιο ώστε να αλλάξει η συνθήκη που τον επιβαρύνει και προκαλεί στρες (π.χ. να εκφραστεί ή να μπει σε θεραπεία ο ίδιος ώστε να εξελιχθεί).

Γιατί συμβαίνει

Πρόκειται για συμπεριφορά η οποία προκύπτει ως απάντηση σε μία συνθήκη η οποία είναι για το άτομο δυσάρεστη μεν, κρίνεται δε -ή σε ορισμένες περιπτώσεις είναι πράγματι- αναγκαία η παραμονή στο πλαίσιο από το οποίο αυτή πηγάζει. Έτσι, ουσιαστικά αυτή γίνεται ένα μέσο να εκφραστεί με τρόπο συγκεκαλυμμένο ή υπαινικτικά η διαφωνία, η αντίρρηση ή όποιο άλλο συναίσθημα δεν μπορεί να επικοινωνηθεί, να λεκτικοποιηθεί άμεσα. Επιτυγχάνεται, λοιπόν, μέσω αυτής μείωση του άγχους ενώ παράλληλα, χωρίς να είναι απαραίτητα συνειδητό, είναι μία προσπάθεια επικοινωνίας προς το περιβάλλον των κρυμμένων ή και καταπιεσμένων συναισθημάτων.

Οι λόγοι που ασυνείδητα επιλέγει το άτομο τη συγκεκριμένη αντίδραση φαίνεται να συνδέονται περισσότερο με τις συνέπειες που φοβάται ότι θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει αν εκτονώσει/ παρουσιάσει το πραγματικό συναίσθημα ή με τη δυσκολία να κερδίσει αυτό που χρειάζεται διαφορετικά. Η χαμηλή αυτοπεποίθηση, η ανάγκη για προσοχή και έλεγχο, η έλλειψη καθοδήγησης και εκπαίδευσης αλλά και διαταραχές της προσωπικότητας είναι αιτίες για αυτή τη δυσκολία.

Στο δεύτερο μέρος του άρθρου που πρόκειται να ακολουθήσει, θα παρουσιάσουμε μία σειρά παραδειγμάτων προκειμένου να γίνει ορατός ο τρόπος με τον οποίο αυτή η ψυχική λειτουργία εκδηλώνεται και μπορεί να στείλει “λάθος” μηνύματα στο περιβάλλον και τους αποδεκτές των συμπεριφορών μας.

Ελένη Μπονέ, Ψυχολόγος MSc - Ψυχοθεραπεύτρια

Ελένη Μπονέ, Ψυχολόγος MSc - Ψυχοθεραπεύτρια

Βιογραφικό του συντάκτη και υποβολή ερωτήσεων

Άρθρα του συντάκτη