Διαταραχή Στρες μετά από ψυχοτραυματική εμπειρία: τι είναι και πως αντιμετωπίζεται;

Κατηγορία: ΨυχοπαθολογίαΔημοσιεύθηκε στις

Η διαταραχή στρες μετά από ψυχοτραυματική εμπειρία ή αλλιώς Μετατραυματικό Σύνδρομο (Post Traumatic Stress Disorder- PTSD), μπορεί να προκύψει όταν ένα άτομο έχει εμπλακεί το ίδιο ή έχει πληροφορηθεί από άλλους, για ένα ιδιαίτερης έντασης στρεσογόνο γεγονός, το οποίο θα προκαλούσε ψυχική ανησυχία κι αναστάτωση σε όλους τους ανθρώπους. Παραδείγματα είναι ο πόλεμος, τα βασανιστήρια, οι φυσικές καταστροφές, τα σοβαρά ατυχήματα, οι βιασμοί κ.λ.π.

Χωρίζεται σε οξύ κι όψιμο, με βάση την παρακάτω κατάταξη:

  • Οξύ Μετατραυματικό Σύνδομο : τα συμπτώματα ξεκινούν στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα του τραυματικού γεγονότος.
  • Μετατραυματικό Σύνδρομο Όψιμης Έναρξης: τα συμπτώματα ξεκινούν από 6 μήνες και μετά το ψυχοτραυματικό γεγονός.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα του PTSD περιλαμβάνουν φόβο, έντονο αίσθημα αβοηθητότητας το οποίο ενίοτε μπορεί να φτάσει έως ψυχικό τρόμο, επανειλημμένες αναβιώσεις του γεγονότος (flashbacks), εφιάλτες. Επίσης μπορεί να συνυπάρχουν κενά μνήμης σε σχέση με το συμβάν.

Οι αναβιώσεις είναι πολύ σημαντικές κι αποτελούν παθογνωμονικό σημείο του συνδρόμου, με την έννοια ότι για να τεθεί η διάγνωση είναι απαραίτητη η παρουσία τους. Κατά τη διάρκεια των αναβιώσεων αυτών, το άτομο μπορεί να αισθάνεται, να σκέφτεται και να συμπεριφέρεται ακριβώς όπως τη στιγμή του συμβάντος και παθοφυσιολογικά ο οργανισμός απαντάει ως εάν το συμβάν αυτό, να συμβαίνει εκ νέου.

Οι αναβιώσεις μπορεί να εκλύονται:

  • Aπό εξωτερικά ερεθίσματα, όπως για παράδειγμα καταστάσεις, ανθρώπους και τοποθεσίες που θυμίζουν το συγκεκριμένο συμβάν,
  • Aπό εσωτερικά ερεθίσματα, όπως σκέψεις, συναισθήματα κι εικόνες του τραυματικού γεγονότος.

Οι καταστάσεις της αναβίωσης, προκαλούν συχνά συμπεριφορές αποφυγής, δηλαδή το άτομο ξεκινά να αποφεύγει καταστάσεις και γεγονότα τα οποία θυμίζουν το ψυχοτραυματικό γεγονός, με οποιονδήποτε τρόπο. Αυτό μπορεί να λάβει πολύ μεγάλες διαστάσεις και να υπάρξουν σοβαρά προβλήματα στη διάθεση και την λειτουργικότητα του ατόμου, για παράδειγμα μπορεί κανείς να μη θέλει να συνεχίσει τις δραστηριότητές του, την εργασία του, ακόμη και να μη θέλει πλέον να βγει από το σπίτι.

Συχνά υπάρχει επίσης κι αισθηματική αποξένωση, απομόνωση κι ένα αίσθημα ότι κανείς άλλος δεν μπορεί να καταλάβει το μέγεθος του τραύματος, με αποτέλεσμα το μέλλον να διαγράφεται ζοφερό και μοναχικό.

Ξεχωριστή κατηγορία συμπτωμάτων αποτελούν τα λεγόμενα συμπτώματα υπερεγρήγορσης, δηλαδή μία κατάσταση ψυχοφυσιολογικής ανησυχίας η οποία εκδηλώνεται με προβλήματα στον ύπνο, ευερεθιστότητα, εκρήξεις θυμού, μεγάλη δυσκολία στην συγκέντρωση κι αυξημένο αντανακλαστικό αιφνιδιασμού (δηλαδή τρομάζει κάνεις πολύ πιο εύκολα, σε σχέση με το φυσιολογικό).

Λόγω του πολύ έντονου ψυχικού φορτίου που υπάρχει στην μετατραυματική διαταραχή, συχνά η διαταραχή αυτή συνυπάρχει με κατάθλιψη, κατάχρηση αλκοόλ και τοξικών ουσιών (σαν μια προσπάθεια «αυτοθεραπείας» του έντονου άγχους), άλλες αγχώδεις διαταραχές, διπολική συναισθηματική διαταραχή, κ.α.

Διάγνωση

Για να τεθεί διάγνωση της διαταραχής, τα συμπτώματα θα πρέπει να είναι παρόντα τουλάχιστον για ένα μήνα, τουλάχιστον 2-3 φορές την εβδομάδα.

Πρόγνωση

Σημαντικοί προγνωστικοί παράγοντες για το αν θα αναπτύξει κάνεις την διαταραχή αυτή μετά από μια έντονη καταστροφή, είναι:

  • H ένταση του ψυχολογικού τραυματισμού. Όσο πιο έντονα καταστροφικό ήταν το συμβάν για το άτομο, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα.
  • H ύπαρξη προηγούμενων ψυχοτραυματικών εμπειριών. Οι προηγούμενες άσχημες εμπειρίες λειτουργούν αθροιστικά, με την έννοια του ότι όσες περισσότερες άσχημες ψυχολογικές εμπειρίες έχει κανείς στη ζωή του (για τις οποίες να μην έχει λάβει την κατάλληλη βοήθεια και ψυχολογική υποστήριξη), τόσο αυξάνει η πιθανότητα εμφάνισης PTSD.
  • Η παρουσία σημαντικού κοινωνικού υποστηρικτικού δικτύου. Όσο πιο ισχυρό είναι το δίκτυο βοήθειας που διαθέτει ένα άτομο στη ζωή του (συγγενείς, φίλοι, εργασιακό περιβάλλον, κοινότητα, κλπ), τόσο μειώνεται η πιθανότητα εμφάνισης του συνδρόμου.
  • Η προσωπικότητα του ατόμου. Αν υπάρχουν ψυχαναγκαστικά στοιχεία στην προσωπικότητα, φαίνεται ότι υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες για την εμφάνισης της διαταραχής.

Ένα ποσοστό 30% αυτών που θα εμφανίσουν τη διαταραχή, εμφανίζει ύφεση, ακόμη και χωρίς την ύπαρξη θεραπείας, με την έννοια ότι το σύνδρομο αποδράμει πλήρως κι από μόνο του μετά από ένα χρονικό διάστημα. Ωστόσο ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό παρουσιάζει ήπια έως μέτριου βαθμού συμπτώματα, ενώ σε ένα 10% η κατάσταση επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου.

Θεραπεία

  • Άμεση πρόληψη

Η καλύτερη θεραπεία του μετατραυματικού στρες είναι η πρόληψη μετά από ένα καταστροφικό συμβάν, αφού το χρονικό διάστημα των 4 εβδομάδων μετά το συμβάν, θεωρείται πολύτιμο για την αντιμετώπιση των ψυχολογικών τραυμάτων. 

Είναι λοιπόν πολύ σημαντικά τα προγράμματα παρέμβασης σε πρώτο χρόνο, με την παροχή ψυχολογικής υποστήριξης μετά από μεγάλες κοινωνικές ή ατομικές καταστροφές.

Για τον ίδιο λόγο είναι σημαντικό το άτομο να αναζητά κι από μόνο του την απαιτούμενη υποστήριξη, όταν αισθάνεται ότι το έχει ανάγκη.

  • Ψυχοθεραπείες

Οι ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις ποικίλουν από βραχείας διάρκειας κι εστιασμένες πάνω στο συμβάν(γνωσιακές-συμπεριφορικές παρεμβάσεις), ως πιο μακροχρόνιες ψυχαναλυτικού τύπου. Η εκλογή της ψυχοθεραπευτικής μεθόδου έχει να κάνει με την επιλογή κι επιθυμία του κάθε ατόμου, είναι όμως ιδιαίτερα σημαντικό να υπάρξει κάποια ψυχοθεραπευτική παρέμβαση, προκειμένου η θεραπεία του ψυχολογικού τραυματισμού να είναι ολοκληρωμένη και πιο μόνιμη.

  • Φαρμακοθεραπεία

Σε ορισμένες περιπτώσεις κρίνεται απαραίτητη η χορήγηση φαρμάκων, ειδικά όταν τα συμπτώματα είναι ιδιαίτερα έντονα, όταν υπάρχει συννόσηση με άλλη ψυχική διαταραχή ή όταν η διαταραχή χρονίζει, παρά τις ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις.

Η φαρμακευτική αγωγή περιλαμβάνει αντικαταθλιπτικά φάρμακα, όπως

  • Τους εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης φλουοξετίνη, παροξετίνη και σερτραλίνη.
  • Τα αντικαταθλπιτικά βενλαφαξίνη και νεφαζοδόνη.
  • Τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά αμιτριπτυλίνη και ιμιπραμίνη (για πιο ανθεκτικά συμπτώματα).
  • Τους μη εκλεκτικούς αναστολείς φενελζίνη και βροφαρομίνη.
  • Την μιρταζαπίνη.

Σε πιο επιμένουσες καταστάσεις έχουν επίσης χορηγηθεί αντιεπιληπτικά, με αρκετά καλό αποτέλεσμα.

Στο επόμενο άρθρο θα εξετάσουμε την διαταραχή αυτή νευροφυσιολογικά, δηλαδή θα δούμε τι ακριβώς συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο μετά από οξύ στρες, πώς αυτό μεταπίπτει σε χρόνιο και ποιες εγκεφαλικές δομές εμφανίζουν δυσλειτουργία στην Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες.