Ιδιαίτερες Μορφές Καταναγκαστικής Συμπεριφοράς - Τριχοτιλλομανία (Μέρος Α')

Κατηγορία: ΨυχοπαθολογίαΔημοσιεύθηκε στις

Η Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή (Compulsive – Obssesive Disorder) θεωρείται πλέον ευρέως γνωστή και συχνά τείνουμε λίγο ή πολύ να παρατηρούμε στους εαυτούς μας ψυχαναγκαστικά και καταναγκαστικά στοιχεία. Υπάρχουν δύο ιδιαίτερες θα λέγαμε μορφές καταναγκαστικής συμπεριφοράς που δεν συναντάμε πολύ συχνά στην καθημερινή ζωή αλλά ούτε στην κλινική πράξη. Ο λόγος για τις Διαταραχές της Τριχοτιλλομανίας και της Δερματιλλομανίας. Αυτές οι εθιστικές συμπεριφορές είναι επίσης γνωστές ως επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές εστιασμένες στο σώμα (Body-Focused Repetitive Behaviors).

Ετυμολογία

Σε αυτό το άρθρο, δίνονται ορισμένες βασικές πληροφορίες που αφορούν την Τριχοτιλλομανία. Αρχικά, αν δούμε την ετυμολογία της λέξης, πρόκειται για μια σύνθετη λέξη που αποτελείται από τα εξής μέρη:

  • Τρίχα, δηλαδή μαλλιά
  • Τίλλω, δηλαδή τραβάω
  • Μανία

Διαγνωστικά Κριτήρια

Σύμφωνα με την πέμπτη έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5) της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας (APA), η Τριχοτιλλομανία (Trichotillomania ή Hair-Pulling Disorder) και η Δερματιλλομανία (Skin-Picking disorder) εντάσσονται στο ευρύτερο φάσμα των Ψυχαναγκαστικών Καταναγκαστικών Διαταραχών.
Παρακάτω θα δούμε τα διαγνωστικά κριτήρια της Τριχοτιλλομανίας σύμφωνα με το DSM-5:

  • Επαναλαμβανόμενο τράβηγμα μαλλιών ή τριχών από διάφορα μέρη του σώματος (μαλλιά κεφαλής, βλέφαρα, φρύδια κτλ.) με αποτέλεσμα την απώλεια τριχών.
  • Επανειλημμένες προσπάθειες μείωσης ή διακοπής του τραβήγματος των μαλλιών.
  • Το τράβηγμα των μαλλιών δεν μπορεί να εξηγηθεί καλύτερα από τα συμπτώματα μιας άλλης ψυχικής διαταραχής (π.χ. προσπάθειες βελτίωσης ενός υποκειμενικού ελαττώματος στην εμφάνιση, όπως μπορεί να παρατηρηθεί στη Σωματοδυσμορφική Διαταραχή).
  • Το τράβηγμα μαλλιών ή η τριχόπτωση δεν μπορεί να αποδοθεί σε άλλη ιατρική πάθηση (π.χ. δερματολογική πάθηση).
  • Η διαταραχή προκαλεί κλινικά σημαντική δυσφορία ή έκπτωση σε σημαντικούς τομείς της λειτουργικότητας (κοινωνικούς, επαγγελματικούς ή άλλους).

Τελετουργία

Άτομα που έχουν διαγνωστεί με Τριχοτιλλομανία, τείνουν να «ψαχουλεύουν» μέρη του σώματος με τρίχες και να ψάχνουν εξονυχιστικά για την «κατάλληλη τρίχα»,  την οποία θα τραβήξουν. Ο πιο συνηθισμένος τρόπος τραβήγματος είναι είτε με τα δάχτυλα είτε με τσιμπιδάκι. Η τελετουργία του τραβήγματος μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή, ακόμη και σε στιγμές που το άτομο φαίνεται να είναι χαλαρό όπως όταν βλέπει τηλεόραση, όταν σκέφτεται, όταν κοιτάζεται στον καθρέφτη, όταν διαβάζει και ούτω καθεξής. Η συμπεριφορά δίνει στο άτομο μια στιγμιαία και άμεση ικανοποίηση/ευχαρίστηση.

Αίτια

Τα αίτια της τριχοτιλλομανίας δεν είναι σαφή και δεν έχουν προσδιοριστεί με ακρίβεια. Κατά καιρούς έχουν υπάρξει διάφορες θεωρίες που προσπάθησαν να ερμηνεύσουν την προέλευση της. Ενδέχεται να είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης πολλών και διαφόρων παραγόντων (βιολογικών παραγόντων, περιβαλλοντικών παραγόντων, γενετικής προδιάθεσης κτλ.).

Αντιμετώπιση

Ως προς την αντιμετώπιση της, υπάρχει έλλειψη ερευνητικών στοιχείων που να αναφέρονται στην αποτελεσματική θεραπεία της τριχοτιλλομανίας. Ωστόσο, με βάση τα πιο πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα, υπάρχουν δύο πιθανοί τρόποι αντιμετώπισης της, η φαρμακευτική αγωγή ή/και ψυχοθεραπεία. Συγκεκριμένα, η Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία έχει φανεί να βελτιώνει την κλινική εικόνα των ατόμων που έχουν διαγνωστεί με Τριχοτιλλομανία.

 

 

 

Δήμητρα Γούσιου,
MSc Ψυχολόγος,
Γνωστική-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεύτρια

Πηγές:

  • Mansueto, C., 2020. Overcoming Body-Focused Repetitive Behaviors for Good. New Harbinger Publications.
  • n.d. Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th Ed).